Bütün, Yarım, Çeyrek ve Para

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. Bir nesneyi eş parçalara ayırdığımızda yarım ve çeyrek kavramlarını kullanırız. Bütün iki eş parçaya ayrılırsa her parça yarımdır. Dört eş parçaya ayrılırsa her parça çeyrektir. Parçaların eş olması çok önemlidir. Para da günlük yaşamda miktarları karşılaştırmamızı sağlar. Türk lirası ve kuruş farklı adlar taşır; ancak aynı para miktarı farklı biçimlerde gösterilebilir. Hesap yaparken önce bütün değerleri aynı birimde düşünmek güvenli bir yoldur.

2. Ayrıntılı anlatım

   Eş parçayı kontrol et. Bir elmayı iki parçaya ayırmak, parçalar eş değilse iki yarım oluşturmaz. Yarım diyebilmek için bütünün iki eş parçaya bölünmesi gerekir. İki yarım yeniden birleştirildiğinde bir bütün elde edilir. Bu nedenle yalnız parça sayısına değil, parçaların eş büyüklükte olmasına da bakarız. Çeyrekleri birleştir. Bütün dört eş parçaya ayrıldığında her parça bir çeyrektir. İki çeyrek bir yarıma, dört çeyrek bir bütüne eşittir. On iki eş nesnenin çeyreğini bulmak için nesneleri dört eş gruba ayırırız. Her grupta üç nesne olur; yani on ikinin çeyreği üçtür. Lira ile kuruşu aynı birime çevir. Bir Türk lirası 100 kuruşa eşittir. İki tane 50 kuruş da 100 kuruş, yani 1 TL yapar. Para miktarlarını karşılaştırırken ikisini de kuruş veya ikisini de lira olarak düşünürüz. Böylece 5 TL ile 250 kuruşun hangisinin fazla olduğunu karıştırmayız. Alışverişi üç adımda çöz. Önce alınan ürünlerin toplam tutarını buluruz. Sonra verilen paranın yeterli olup olmadığını denetleriz. Para üstü gerekiyorsa verilen paradan toplam tutarı çıkarırız. 10 TL verip 7 TL tutarında ürün alındığında 10 − 7 = 3 TL para üstü alınır. Sonucu kontrol etmek için harcanan para ile para üstünü toplar, başlangıçta verilen paraya yeniden ulaşıp ulaşmadığımıza bakarız.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: Bir parçanın yarım olması için ne gerekir? Cevap: Bütünün iki eş büyüklükte parçaya ayrılması gerekir; eş olmayan iki parçadan herhangi biri yarım olarak adlandırılamaz. Soru: Kaç çeyrek bir bütün oluşturur? Cevap: Dört eş çeyrek parça bir araya geldiğinde bir bütün oluşur; iki çeyrek ise bir yarıma eşit olur. Soru: Bir Türk lirası kaç kuruştur? Cevap: Bir Türk lirası 100 kuruşa eşittir; para karşılaştırmalarında bütün miktarları aynı birime çevirmek yararlıdır. Soru: Para miktarları nasıl güvenle karşılaştırılır? Cevap: Karşılaştırılacak miktarlar önce aynı birime, örneğin kuruşa çevrilir; sonra elde edilen sayılar büyüklüklerine göre sıralanır. Soru: Para üstü hangi işlemle bulunur? Cevap: Ödenen para toplam alışveriş tutarından büyükse, para üstü ödenen miktardan alışveriş tutarı çıkarılarak bulunur.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.