Doğa ve Mevsimler

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Küçük adımlarla öğrenelim. Bir filizde ne değişti? Bugün hava nasıl? Küçük gözlemler yapacak, canlıları ve kaynakları koruyan seçimler üzerine düşüneceğiz. Bir bölümü oku veya dinle. Örnekte ne olduğuna bak. Sonra düşünme sorusuna kendi cevabını ver. Yorulduğunda mola verebilirsin. Hepsini bir oturuşta bitirmen gerekmez.

2. Ayrıntılı anlatım

   Canlıların İhtiyaçları. Kısa cevap: Canlıları dikkatle gözle. İhtiyaçlarını anlamak ve uygun bakımı yapmak için yetişkininden destek al. Çiçek ve kedi canlıdır; taş ise canlı değildir. Canlıları yalnız hareket edip etmemesine bakarak ayırmayız. Bir bitki yerinde dururken büyüyebilir. Yapraklarına dokunmadan bakabilir, gördüğümüzü sözle veya resimle kaydedebiliriz. Bitkilerin suya, havaya ve uygun ışığa ihtiyacı vardır. Her bitkiye aynı miktarda su verilmez. Sınıf bitkisinin bakımını öğretmeninin yönlendirmesiyle yap. Bir canlının ihtiyacını tahmin ederek rastgele yiyecek veya içecekle karşılamaya çalışma. Evde bakılan hayvanın bakımından yetişkin sorumludur. Su kabı boşsa bunu fark edip ona haber verebilirsin. Oyuncak, suyun yerini tutmaz. Canlıyı gözlemek, onu gereksiz yere tutup rahatsız etmek değildir. Örnek: Defne filizde önce iki yaprak gördü, birkaç gün sonra üç yaprak saydı. Defterine bir yaprak daha gördüğünü çizdi. Yaprağı koparmadan değişikliği kaydetti. İki yaprak sonra üç yaprak oldu. Sayı arttı mı, azaldı mı? Bir arttı. Kaydımıza gerçekten gördüğümüz değişikliği yazarız. Sık hata: Bir bitki yürümüyor diye cansız değildir. Canlıları tanımak için farklı özelliklerini dikkatle gözleriz. Mevsim ve Hava. Kısa cevap: Dışarı çıkmadan bugünkü havaya bak. Mevsim adı, her gün havanın aynı olacağını söylemez. İlkbahar, yaz, sonbahar ve kış mevsim adlarıdır. Hava günlere ve yerlere göre değişebilir. Bir bahar günü yağmur yağması bütün bahar günlerinin yağmurlu olacağını göstermez. Dün güneş olması da bugün yağmur yağmayacağının sözü değildir. Havayı güvenli bir yerden gözleyebilirsin. Pencereden yağış olup olmadığına bakıp gördüğünü yetişkinine söyle. Pencereye tırmanma veya sarkma. Dışarıya hazırlanırken yetişkininle o günün koşuluna uygun giysi seç. Soğuk ve rüzgârlı günlerde sıcak tutan giysiye ihtiyaç duyabiliriz. Yağışta uygun yağmurluk ve ayakkabı işe yarar. Yalnız giysinin rengine ya da takvimdeki mevsim adına bakmak yeterli değildir. Bulunduğun yerdeki havayı da düşün. Örnek: Cem dün ince bir üst giymişti. Bugün hava soğuktu. Yetişkiniyle daha sıcak tutan giysi seçti. Dünkü seçimini olduğu gibi tekrarlamak yerine bugünkü havaya baktı. Takvimde bahar yazıyorsa yağmur olamaz mı? Olabilir. Dışarı çıkacağımız günün havasını ayrıca kontrol ederiz. Sık hata: Tek günün havasını bütün mevsime yaymayız. Hava değiştiğinde hazırlığımızı da değiştirebiliriz. Canlıları Koruma. Kısa cevap: Doğayı zarar vermeden izle. Bilmediğin canlıya dokunma veya tadına bakma; merak ettiğini öğretmenine sor. Bahçede kelebek görünce uçuşunu uzaktan izleyebilirsin. Gözlemek için onu yakalamak gerekmez. Kuş yuvasını yerinden oynatma. Yuvadan uzak durmak, kuşların yaşam alanını korumaya yardım eder. Yürürken küçük filizleri fark et. Üzerlerine basmak yerine uygun yolu kullan. Bir bitkiyi tanımadığında yaprağını koparıp tadına bakma. Öğretmenine sorabilir, gösterdiği güvenli yerden inceleyebilirsin. Bir hayvanın yardıma ihtiyacı olduğunu düşünürsen sorumlu yetişkine haber ver. Tek başına yakalama veya rastgele yiyecek verme. Hayvanların bakımı hakkında uygun bilgiyi yetişkinler araştırır. Sen gördüğünü açıkça anlatabilirsin. Örnek: Ece yürüyüşte tanımadığı bir bitki gördü. Tadına bakmak yerine öğretmenine sordu. Öğretmeninin gösterdiği yerden inceledi; yanındaki filizlere basmadan yoluna devam etti. Kuş yuvasını daha yakından görmek için eline almak uygun mu? Hayır. Yuvayı yerinde bırakıp uzaktan gözleriz. Sık hata: Doğayı sevmek her canlıya dokunmak demek değildir. Zarar vermeden gözlemek de ilgi göstermenin bir yoludur. Kaynakları Koruma. Kısa cevap: Eşyayı yeniden kullanmayı düşün. Ayrılacak güvenli atıkların etiketlerine bak; tehlikeli parçaları yetişkine bildir. Resim kâğıdının bir yüzü boşsa o yüzünü de kullanabilirsin. Böylece kâğıttan daha çok yararlanırsın. Sağlam bir eşyayı yeniden kullanmakla artık kullanılamayan atığı ayırmak aynı iş değildir. Önce hâlâ işe yarayıp yaramadığına bakarız. Öğretmenin temiz kâğıt ve plastik örneklerini ayırmanı isteyebilir. Kâğıdı kâğıt, plastiği plastik yazan uygun kutuya koyarsın. Kutunun etiketini okuyamıyorsan sor. Yalnız rengine veya büyüklüğüne bakarak karar verme. Kırık cam, pil veya ne olduğunu bilmediğin maddeyi toplama. Uzak durup yetişkinine haber ver. Atıkları ayırma çalışması tehlikeli parçaları eline alma görevi değildir. Kullanılmış kirli malzemeyi temizlemek de bu alıştırmanın parçası değildir. Örnek: Mete bir kâğıdın boş yüzüne resim yaptı. Artık kullanılamayan temiz kâğıt parçalarını ise öğretmeniyle kâğıt kutusuna ayırdı. Bahçede kırık cam görünce dokunmadı, haber verdi. Temiz bir kâğıt parçasını büyüklüğüne göre mi, yapıldığı malzemeye göre mi ayırırız? Kâğıt olduğunu düşünür, uygun etikete bakarız. Sık hata: Geri dönüşüme yardım etmek için tehlikeli atığı kendin toplaman gerekmez. Güvenliğini koruyup yetişkine söylemek doğru katkıdır.