Ailede Dinleme ve Nezaket

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. Bugün evde birbirimizi nasıl anlayacağımızı öğreneceğiz. Buradaki kişiler ve olaylar birer öğrenme örneğidir. Kendi evinde aynı kişiler yaşamak zorunda değildir. Seninle ilgilenen yetişkinlerle de bu çalışmayı yapabilirsin. Yavaşça dinle. Her örnekte önce kişinin ne istediğini bul. Sonra karşısındaki kişiye nasıl söyleyebileceğini düşün.

2. Ayrıntılı anlatım

   İsteğimi açık ve nazik söylerim. Su bardağın yetişemeyeceğin yerde olsun. “Şunu ver!” demek yerine “Su bardağımı uzatır mısın, lütfen?” diyebilirsin. Böylece hem istediğin eşya belli olur hem de nazikçe yardım istersin. Birine seslenirken bağırman gerekmez. Yardım edilince teşekkür edersin. Şimdi dur ve düşün: Kalemin yoksa hangi cümleyle yardım istersin? İsteğini gizlemek, karşındakinin onu anlamasını zorlaştırır. Dinler ve sıramı beklerim. Evde bir kişi konuşurken sözünü tamamlamasını bekleriz. Onun cümlesini bitirmeden kendi hikâyemize başlamayız. Duyamadığımız bir yeri “Bir daha söyler misin?” diye sorabiliriz. Dinlemek, her söylenene aynı fikirde olmak değildir. Farklı düşünceni sıra sana gelince sakin biçimde anlatabilirsin. Düşünme molası: Birbirinin sözünü kesen iki kişi neyi kaçırabilir? Birinin ne istediğini duymayabilirler. Eşyaya dokunmadan izin isterim. Kendi kaleminle başka birinin kalemi aynı şey değildir. Başkasının eşyasını almadan sahibine sorarız. “Bu kalemi kullanabilir miyim?” açık bir izin sorusudur. Eşyanın masada durması, onu alabileceğin anlamına gelmez. Sahibi şimdi vermek istemiyorsa bekleyebilir veya başka bir eşya bulabilirsin. Ödünç aldığın eşyayı işin bitince söz verdiğin gibi geri verirsin. Duygumu kırmadan anlatırım. Bir oyunda kaybedince üzülebilirsin. Duygunu “Kaybettiğim için üzüldüm, biraz ara istiyorum.” diye anlatabilirsin. Kızgın olmak, birine vurmayı ya da onunla alay etmeyi doğru yapmaz. Başkasının farklı bir oyun istemesi de seni sevmediği anlamına gelmez. Önce ne hissettiğini söyle. Ardından neye ihtiyaç duyduğunu anlat. Sakinleşmek için güvendiğin yetişkinden yardım isteyebilirsin. Hatamı onarmak için adım atarım. Yanlışlıkla birinin yaptığı kuleyi devirebilirsin. “Özür dilerim.” demek iyi bir başlangıçtır. “İstersen yeniden kurmana yardım edeyim.” demek hatayı onarmaya da yardım eder. Hiçbir şey olmamış gibi gitmek, karşıdaki kişiyi yalnız bırakır. Yardım teklifini kabul etmeyen birini zorlamayız. Sık hata: Özür söyleyince aynı davranışı hemen tekrarlamanın uygun olduğunu düşünmek. İletişimimi kendim kontrol ederim. Kendine üç soru sor: Ne istediğimi söyledim mi? Karşımdakini dinledim mi? Bir hata varsa onarmaya çalıştım mı? Bir konuşmada herkesin isteği aynı anda gerçekleşmeyebilir. Sırayla oyun seçmek gibi bir çözüm bulunabilir. Şimdi kendi cümleni söyle ve nedenini açıkla. Doğru seçeneği bulmak tek başına yeterli değildir; benzer bir durumda nazik davranmayı da denemelisin.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: Yardım isterken ne istediğimi neden söylemeliyim? Cevap: İhtiyacını açık söyleyince seni dinleyen kişi hangi konuda yardım istediğini anlayabilir. Soru: Dinlemek aynı fikirde olmak mıdır? Cevap: Hayır. Önce ne söylendiğini anlarsın, sonra kendi farklı düşünceni nazikçe anlatabilirsin. Soru: Masada duran bir eşya izin verilmiş sayılır mı? Cevap: Hayır. Eşya başkasına aitse kullanmadan önce sahibinden izin istersin. Soru: Üzüldüğümde duygumu saklamalı mıyım? Cevap: Duygunu güvendiğin birine kırıcı olmayan sözlerle anlatabilir ve yardım isteyebilirsin. Soru: Özür diledikten sonra ne yapabilirim? Cevap: Zarar verdiğin şeyi düzeltmek için uygun bir yardım önerebilir ve davranışını değiştirebilirsin.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.