Ailem ve Sorumluluklarım

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Küçük adımlarla öğrenelim. Evdeki küçük durumlara birlikte bakalım. Aile bağlarını, güvenli görevleri, nazik sözleri ve eşyaya özen göstermeyi çalışacağız. Bir bölümü oku veya dinle. Örnekte ne olduğuna bak. Sonra düşünme sorusuna kendi cevabını ver. Yorulduğunda mola verebilirsin. Hepsini bir oturuşta bitirmen gerekmez.

2. Ayrıntılı anlatım

   Aile Bireyleri. Kısa cevap: Ailede birbirimizi tanır, dinler ve destek oluruz. Her aile aynı kişilerle aynı evde yaşamayabilir. Ekin, annesinin annesine anneanne der. Babasının annesine ise babaanne der. Kardeş, abla, ağabey, dede gibi sözler ailedeki yakınları anlatır. Bu bağları öğrenirken hayalî bir aile üzerinden konuşabiliriz. Kendi aile büyüklerinin adını buraya yazman gerekmez. Bazı çocuklar annesiyle, bazıları babasıyla, bazıları başka aile büyükleriyle yaşar. Birlikte yaşanan kişiler farklı olabilir. Bu fark, bir ailenin daha değerli olduğu anlamına gelmez. Başka evde yaşayan bir dede de aileden olabilir. Ailede ilgi göstermek yalnız eşya almak değildir. Üzgün birini dinlemek, yardıma ihtiyacı olduğunda yanında olmak da destektir. Konuşmak istemediğinde hazır olmasını bekleyebiliriz. Bir sorun seni üzüyorsa güvendiğin bir yetişkine anlatabilirsin. Örnek: Zeynep, “Dedem başka bir evde yaşıyor.” dedi. Arkadaşı bunun aile bağını değiştirmediğini anladı. Zeynep dedesini özleyince bir aile büyüğüne duygusunu anlattı. Birisi üzülünce hemen konuşmaya zorlamak mı, “İstersen seni dinlerim.” demek mi uygun? Hazır olduğunda anlatması için alan veririz. Sık hata: Aile olmak, herkesin aynı evde bulunması demek değildir. Aileleri kişi sayısına ya da evlerine göre yarıştırmayız. Evde Görev. Kısa cevap: Evde küçük ve güvenli görevler alabilirsin. İş ağır veya tehlikeliyse durup yardım iste. Oyuncağını kutusuna koymak, kullandığın boyaları toplamak ve hafif kitaplarını yerine götürmek evde katkı yollarıdır. Önce ne yapacağını yetişkininle konuş. Bir işi bitirince eşyaların yerini kontrol et. Gerekirse küçük bir hatırlatma resmi kullanabilirsin. Görevler kişinin yapabildiği işe göre paylaşılır. Kız ya da erkek olmak bir görevi tek başına belirlemez. Herkes aynı işi yapmak zorunda değildir. Çocukların oyun oynamak, dinlenmek ve öğrenmek için de zamana ihtiyacı vardır. Sıcak tencere, bozuk priz veya ağır dolap çocuğun işi değildir. Ağır gelen kutuyu zorlayarak kaldırma. Güvenli biçimde bırakıp yetişkininden yardım iste. Yapabildiğin küçük işe katkı vermek yeterlidir; bütün evin işlerini üstlenmen beklenmez. Örnek: Yetişkinler ağır kitaplığı yerleştirdi. Baran kendi hafif kitabını rafa koydu. Sonra boyalarını topladı. Herkes gücüne ve güvenliğine uygun katkı verdi. Elindeki kutu çok ağır geldi. Daha çok kitap eklemek sorunu çözer mi? Hayır. Kutuyu bırakıp yardım istemek daha güvenlidir. Sık hata: Yardım istemek görevden kaçmak değildir. Gücünü aşan veya tehlikeli işi fark etmek önemlidir. Nezaket. Kısa cevap: Nazik sözler kullan, cevabı dinle ve başkasının alanına saygı göster. Kendi sınırını da söyleyebilirsin. Bir eşya kullanmak istediğinde önce izin iste. “Boyanı alabilir miyim, lütfen?” diyebilirsin. Cevabı bekle; izin verilmeyince zorla alma. Birisi sana yardım ettiğinde teşekkür etmek, yardımını fark ettiğini gösterir. Kapalı odaya girmeden kapıyı çalıp cevap beklemek özel alana saygıdır. Sen de eşyanla ve kendi alanınla ilgili isteğini söyleyebilirsin. Nazik olmak istemediğin sarılmaya evet demek değildir. Rahatsız olursan güvendiğin bir yetişkinden destek iste. Yanlışlıkla birinin kâğıdını buruşturduysan saklamak yerine söyle. Özür dile ve düzeltebileceğin bir şey olup olmadığını sor. Özürden sonra aynı davranışı sürdürmemeye çalış. Kırılan kişi hemen neşelenmek zorunda değildir. Örnek: Asya kardeşinin resim kâğıdını yanlışlıkla buruşturdu. “Özür dilerim. Yeni kâğıt getirmemi ister misin?” diye sordu. Cevabını dinledi ve resmine daha dikkatli davrandı. Kapıyı çalıp hiç beklemeden girmek izin almak olur mu? Hayır. Karşıdaki kişinin cevabını da bekleriz. Sık hata: Nezaket her isteğe evet demek değildir. Nazikçe hayır diyebilir, seni rahatsız eden bir davranışta yardım isteyebilirsin. Tasarruf. Kısa cevap: Gerekli olanı kullan; işe yarayan eşyayı koru. Tasarruf, temizliği ve diğer ihtiyaçları bırakmak değildir. Ellerimizi yıkamak için suya ihtiyaç duyarız. Yıkama bitince sağlam musluğu kapatırız. Boşuna akan suyu böyle azaltırız. Su az harcansın diye ellerimizi hiç yıkamamak doğru değildir; ihtiyaç ile gereksiz kullanımı ayırırız. Kalem hâlâ yazıyorsa onu koruyup kullanabilirsin. Sağlam dosya yeniden resimlerini taşıyabilir. Eşyanın yalnız rengi eskidi diye işe yaramadığını düşünme. Önce görevini yapıp yapmadığına bak. Kapanmasına rağmen damlayan musluğu yetişkinine söyle. Onarmaya çalışmak çocuğun görevi değildir. Tasarrufa katkı verirken güvenliğini gözet. Ailelerin farklı imkânları olabilir; eşyaların sayısı veya fiyatı kişilerin değerini göstermez. Örnek: Nil’in resim dosyasında çizikler vardı ama dosya yırtılmamıştı. Nil yeni resimlerini de içine koydu. Musluğun damladığını görünce ise kendisi onarmadı; yetişkinine haber verdi. Yazan kalemi kırıp yenisini istemek tasarruf mudur? Hayır. Kullanılabilir eşyayı korumak gereksiz harcamayı azaltır. Sık hata: Tasarruf yapmak, ihtiyaç duyduğun suyu kullanmamak demek değildir. İşi bitince gereksiz kullanımı durdururuz.