Yazım Kuralları

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. Doğru yazım, okurun cümleyi ilk okumada doğru anlamasını sağlar. Aynı sesle söylenen bazı yapılar farklı görev üstlendiği için bitişik veya ayrı yazılabilir. “Bahçede oynadık.” sözündeki -de yer bildirir ve kelimeye bitişir; “Ben de oynadım.” cümlesindeki de katılma anlamı verir ve ayrı yazılır. Yazım kararını yalnız sese göre değil, sözcüğün cümledeki görevine bakarak veririz. Kısaltma, sayı ve pekiştirme yazımında da güvenilir örnekleri izlemek gerekir.

2. Ayrıntılı anlatım

   Bağlaç olan de ve ki. Bağlaç olan de cümleye “dahi, ayrıca” anlamı katar ve ayrı yazılır: Ece de yarışmaya katıldı. Cümleden çıkarıldığında temel yapı genellikle bozulmaz. Bulunma eki -de ise nerede sorusuna cevap verir ve sözcüğe bitişir: Ece sınıfta bekledi. Bağlaç olan ki ayrı yazılır ve çoğu zaman iki yargıyı bağlar: Biliyorum ki başaracaksın. Ek olan -ki bir varlığı yer veya zaman bakımından belirtir ve bitişiktir: masadaki kitap, dünkü maç. “Ki”yi çıkardığımızda tamlamanın anlamı bozuluyorsa ek olma olasılığı yüksektir. Kısaltmalar ve sayılar. Kısaltmalar kurum, unvan veya ölçü adlarını daha kısa göstermeyi sağlar. Kısaltmaya gelen ekin yazımı, kısaltmanın okunuşuna göre değerlendirilir; özel örnekler yazım kılavuzundan kontrol edilir. Sayılar metnin türüne göre rakamla veya harfle yazılabilir. Harflerle yazılan birden fazla kelimelik sayılar ayrı yazılır: kırk iki, yüz on beş. Sıra bildiren Romen rakamlarında I, V ve X gibi işaretler kullanılır: IV. sınıf değil, sınıf düzeyi için bağlama uygun kullanım seçilir; yüzyıl ve hükümdar adlarında yaygın örnekler görülebilir. Eş sesliler ve pekiştirme. Eş sesli sözcükler aynı yazılır fakat anlamları farklıdır. “Çayın yanında çay içtik.” cümlesinde ilk çay küçük akarsu, ikinci çay içecektir. Cümlenin anlatmak istediği varlığa uygun sözcüğü seçmek gerekir. Pekiştirmeli sözcükler bir niteliğin derecesini artırır: bembeyaz, sapsarı, tertemiz, yemyeşil gibi. Pekiştirme hecesi sözcüğe bitişik yazılır. Her sözcüğe rastgele m, p, r veya s sesi eklemeyiz; dilde yerleşmiş biçimi kullanır, kuşku duyduğumuzda güncel sözlük veya yazım kılavuzuna bakarız.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: Bağlaç olan de ile bulunma eki -de nasıl ayırt edilir? Cevap: Bağlaç ayrıca anlamı katar ve ayrı yazılır; bulunma eki nerede sorusuna cevap verir, sözcüğe bitişir ve ünsüz uyumuna girebilir. Soru: Bağlaç olan ki her zaman ayrı mı yazılır? Cevap: Dördüncü sınıf düzeyinde iki yargıyı bağlayan ki ayrı, masadaki ve dünkü gibi bir adı belirten ek olan -ki bitişik yazılır. Soru: Birden fazla kelimeden oluşan sayılar nasıl yazılır? Cevap: Harflerle yazıldığında sayı basamaklarını oluşturan sözler ayrı yazılır; örneğin kırk iki ve yüz on beş biçimleri kullanılır. Soru: Kısaltmalara gelen eklerde nelere dikkat edilir? Cevap: Kısaltmanın yazım biçimi ve okunuşu dikkate alınır; ek kesmeyle ayrılır ve tereddüt edilen örnek güncel yazım kılavuzundan kontrol edilir. Soru: Pekiştirmeli sözcüklerin doğru biçimi nasıl bulunur? Cevap: Dilde yerleşmiş bembeyaz, sapsarı ve tertemiz gibi biçimler bitişik yazılır; rastgele hece üretilmez, sözlükten doğrulanır.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.