Kesirler, Zaman ve Ölçme

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. Bir bütünü adil paylaşmak, bir etkinliğin süresini bilmek veya alışverişte doğru ödeme yapmak ölçme ve kesir düşüncesi gerektirir. Kesirler eş parçalar arasındaki ilişkiyi anlatır. Ölçme birimleri ise farklı kişilerin aynı uzunluk, kütle ya da zamanı ortak bir dille ifade etmesini sağlar.

2. Ayrıntılı anlatım

   Bütün ve eş parçalar. Bir şekil ya da nesne iki eş parçaya ayrıldığında her parça yarım, dört eş parçaya ayrıldığında her parça çeyrektir. Kesir çizgisinin altındaki payda bütünün kaç eş parçaya ayrıldığını, üstündeki pay kaç parçanın alındığını gösterir. Eş olmayan parçalar aynı kesir adıyla ifade edilemez. Birim kesirde pay her zaman 1’dir. Saat ve süre. Bir saat 60 dakika, bir dakika 60 saniyedir. Analog saatte kısa akrep saati, uzun yelkovan dakikayı gösterir. Dijital gösterimde saat ve dakika iki noktayla ayrılır. Geçen süreyi bulurken başlangıçtan sonraki tam saate, ardından bitiş saatine kadar ilerlemek kolaydır. 09.20’den 10.05’e 40 + 5 = 45 dakika geçer. Uzunluk ve kütle. Kısa nesnelerde santimetre, oda gibi uzunluklarda metre, şehirler arası uzaklıkta kilometre kullanılır. 1 metre 100 santimetre, 1 kilometre 1000 metredir. Hafif nesneler gram, daha ağır günlük nesneler kilogram, çok ağır yükler tonla ölçülür. 1 kilogram 1000 gram ve 1 ton 1000 kilogramdır. Birim seçimi sayının anlamını belirler. Paralarımız ve eş değerler. Farklı madeni ve kâğıt paralar aynı toplam değeri oluşturabilir. Dört tane 5 lira, 20 liraya eşittir. Para üstü için verilen paradan ürünün fiyatı çıkarılır. İşlem sonunda lira birimini yazmak ve ödeme miktarının fiyattan az olmadığını kontrol etmek gerekir. Aynı değer farklı para birleşimleriyle gösterilebilir. Dönüşümü kontrol etme. Büyük birim küçük birime çevrilirken sayı büyür; 3 metre 300 santimetredir. Küçük birim büyük birime çevrilirken bütün gruplar ve artan miktar düşünülür; 250 santimetre 2 metre 50 santimetredir. Zaman ve para dönüşümlerinde de önce bir birimin kaç küçük birim ettiğini belirlemek, gelişigüzel sıfır ekleme hatasını önler.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: Bir parçanın kesir olabilmesi için parçalar eşit mi olmalıdır? Cevap: Evet. Yarım, çeyrek veya başka bir kesir adı kullanılabilmesi için bütün eş büyüklükte parçalara ayrılmalıdır. Soru: Kesirde payda neyi gösterir? Cevap: Payda, bütünün kaç eş parçaya ayrıldığını; pay ise bu eş parçalardan kaçının ele alındığını belirtir. Soru: Bir saat kaç dakika ve bir dakika kaç saniyedir? Cevap: Bir saat 60 dakika, bir dakika da 60 saniyedir; süre dönüşümleri bu iki temel eşitlikle yapılır. Soru: Metre ile santimetre arasında nasıl dönüşüm yapılır? Cevap: Bir metre 100 santimetredir; metreyi santimetreye çevirmek için her metreyi yüz santimetre olarak düşünürüz. Soru: Alışverişte alınacak para üstü nasıl hesaplanıp kontrol edilir? Cevap: Müşterinin verdiği para miktarından ürünlerin toplam fiyatı çıkarılır; kalan değer verilmesi gereken para üstüdür.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.