Sanat ve Yaratıcılık

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Küçük bir merakla başlayalım. Bir çizgi hangi fikre dönüşebilir? Sanat üzerine soru soracak, kendi seçimlerini düşünecek, emeğe özen göstermeyi ve ürününü anlatmayı çalışacağız. Bir bölümü oku veya bir yetişkinden dinle. Örnekte ne olduğunu düşün. Sonra kendi sorunu veya seçiminin nedenini anlat. Bölümleri ayrı zamanlarda çalışabilirsin; yorulduğunda dinlen.

2. Ayrıntılı anlatım

   Sanat Dalları. Kısa cevap: Sanat; çizgi, renk, ses ve hareketle anlatmanın farklı yollarını içerir. Merak ettiğin yapma yolunu sorabilirsin. Bir öyküyü resimle anlatabilir, seslerle bir müzik çalışması yapabilir veya kişilerini canlandırabilirsin. Resimde çizgi ve renkler, müzikte sesler kullanılabilir. Tiyatroda kişiler konuşma ve hareketlerle canlandırılır. Bu yollar bazen birlikte de kullanılır. Bir tiyatro oyununda müzik ve boyanmış bir sahne bulunabilir. Bir sanat çalışmasına bakarken yalnız adını bilmekle kalma. Nasıl yapıldığını merak edebilirsin. “Bu çizgiyi nasıl çizdin?” ya da “Bu sesi hangi araçla çıkardın?” gibi sorular sor. Dinleyen kişinin neyi sorduğunu anlaması için çizgi, ses veya hareket gibi ayrıntıyı belirt. Herkes aynı çalışmayı sevmek zorunda değildir. Sen resim yapmayı, arkadaşın bir öyküyü oynamayı sevebilir. Bu fark birinizi daha değerli yapmaz. Bir sanat dalını tanımak için gerçek örnekleri öğretmeninle incelemek yararlıdır. Buradaki yazılı durumlar üzerine konuşabilir, sonra güvenli bir etkinlikte kendi merak sorunu kurabilirsin. Örnek: Öğretmen kâğıt üzerinde kalın ve ince çizgiler gösterdi. Aylin, “Bu ince çizgiyi hangi kalemle yaptınız?” diye sordu. Çizginin yapılışını öğrenmek istediği için sorusunu o ayrıntıya yöneltti. Bir müzisyenin ses çıkarma yolunu merak ettiğini düşün. Kıyafetinin rengini sormak bu merakı çözer mi? Nasıl ses çıkardığını soran kendi cümleni kur. Sık hata: Bir çalışmada resim olması, yanında müzik olamayacağı anlamına gelmez. Sanat yolları birlikte kullanılabilir; beğeniler için tek bir zorunlu doğru seçmeyiz. Özgün Ürün. Kısa cevap: Kendi fikrini küçük bir denemeye dönüştür. Değiştirebilir, yeniden deneyebilir ve nereden fikir aldığını söyleyebilirsin. Önce ne anlatmak istediğini düşün. Hayalindeki bir yer, komik bir taşıt veya sevdiğin bir oyun olabilir. Çizgi, renk, kâğıt ya da yaşına uygun oyun hamuruyla çalışabilirsin. Malzemeyi yetişkininle seç. Kesici, sıcak veya bilmediğin bir maddeyi kullanman gerekmez. Basit ve güvenli malzemeler de fikir anlatmaya yeter. Özgün ürün, kendi düşüncelerini ve seçimlerini kattığın çalışmadır. Daha önce gördüğün bir çizgiden yola çıkabilirsin. Bir başkasının resmini alıp “Ben yaptım.” demek ise kendi emeğini anlatmak değildir. Örnekten fikir aldıysan söyle; kendi ürününde neyi seçtiğini ve değiştirdiğini düşün. Bir çizgi istediğin gibi olmadığında çalışmanın bütünü bitmiş sayılmaz. Çizgiyi başka bir şeklin parçası yapmayı veya yeniden başlamayı seçebilirsin. Tek bir çözüm yoktur. Yardım istemek de mümkündür. Yetişkin senin yerine bütün ürünü yapmadan küçük bir adımı gösterebilir; son seçimlerin üzerinde sen de düşünebilirsin. Örnek: Dila kıvrımlı bir çizgi çizdi. Önce onu bir akarsu yapmayı düşündü, sonra hayalindeki parkın yoluna dönüştürdü. Arkadaşının başka bir fikir bulmasına da saygı duydu. İkisinin ürünleri aynı olmak zorunda değildi. Bir yuvarlağı hayalinde nelerin parçasına dönüştürebilirsin? İki fikir söyle. İstersen güvenli bir kâğıt üzerinde birini dene; istemezsen sözle anlat. Sık hata: Bir ürünün herkesinkinden bütünüyle farklı olması şart değildir. Kendi seçimini düşünmek, denemek ve başkasının emeğini kendininmiş gibi göstermemek önemlidir. Emeğe Saygı. Kısa cevap: Bir üründe zaman ve emek vardır. İzin iste, özenli davran ve katkı veren kişileri unutma. Arkadaşının çizimi, kuklası veya küçük yapısı onun çalışmasıdır. Yakından bakmak istediğinde önce sor. Dokunmak için verilen cevabı bekle. Arkadaşın istemiyorsa zorla alma. Daha güzel olacağını düşünsen bile izin almadan boyama, kesme veya değiştirme. Kendi tercihin onun kararının yerine geçmez. Farklı bir renk seviyorsan bunu nazikçe söyleyebilirsin. “Ben açık renkleri seviyorum. Sen bu rengi neden seçtin?” demek konuşmaya alan açar. “Ben beğenmedim, demek ki yanlış.” demek ise zevki bir kural gibi kullanır. Ürünler hakkında soru sorarken kişiyi küçümsemeyiz. Birlikte ürün yaptığınızda işlerin kimler tarafından yapıldığını anlatın. Çizen, yerleştiren veya fikir veren kişinin katkısı olabilir. Bir ürüne yanlışlıkla zarar verdiğinde olanı söyle ve özür dile. Düzeltmek için yardım teklif et ama cevabı dinle. Saklamak, başkasını suçlamak veya daha çok bozmak sorunu çözmez. Örnek: Ela ile Tolga bir pano yaptı. Ela şekilleri çizdi, Tolga yerlerini düşündü. Tanıtırken “Birlikte yaptık.” dediler. Pano yerinden kayınca birbirlerini suçlamak yerine öğretmenlerinden güvenle yerleştirmek için yardım istediler. Arkadaşının ürünündeki rengi değiştirmek istiyorsun. Sen beğeniyorsun diye hemen boyayabilir misin? Hayır. Onun ürünü ve kararı olduğunu hatırla; önce konuş. Sık hata: Emeğe saygı yalnız “Güzel olmuş.” demek değildir. İzin istemek, dikkatle kullanmak ve ortak çalışmada başkasının katkısını belirtmek de saygıdır. Sergileme. Kısa cevap: Ürününü kısa ve anlaşılır anlat. Ne yaptığını, ne kullandığını ve nasıl ilerlediğini söyle; dinleyenin sorusuna alan aç. Sunuma ürününü tanıtarak başlayabilirsin. “Hayalimdeki yolu çizdim.” dediğinde dinleyenler neye bakacaklarını bilir. Ardından kullandığın malzemeyi veya seçtiğin fikri anlat. Gerçekte yapmadığın bir işi yapmış gibi söylemek gerekmez. Kendi çalışmanın küçük bir ayrıntısı da anlatmaya değerdir. Yapma adımlarını anlatırken önce ve sonra sözleri işe yarar. “Önce gövdeyi çizdim, sonra yaprakları ekledim.” gibi bir sıra kurabilirsin. Birden çok kişi çalıştıysa katkıları da söyle. Ürünü herkesin güvenle görebileceği biçimde yerleştirmek için yetişkininden yardım iste; yüksek bir yere çıkman gerekmez. Dinleyen kişi sözünü bitirmeni bekleyip soru sorabilir. Sen de sorunun tamamını dinle. Kalabalıkta konuşmak zor geliyorsa öğretmeninden destek iste. Önce küçük bir gruba anlatabilir veya uygun başka bir anlatma yolu seçebilirsin. Yardıma ihtiyaç duyman ürününü değersiz yapmaz; kimse alay edilerek konuşmaya zorlanmamalıdır. Örnek: Ozan kâğıt kuşunu gösterdi. “Önce kâğıdı katladım, sonra kanatlarını çizdim.” dedi. Bir arkadaşının sorusunu dinledi. Bilmediği bir cevapta uydurmak yerine “Bunu henüz denemedim.” diye açıkladı. Yaptığın hayalî bir ürünü iki kısa cümleyle tanıt. İlk cümlede ürününü, ikinci cümlede kullandığın yolu söyle. İstersen bir yetişkinden seni sakin biçimde dinlemesini iste. Sık hata: Sunum yarış değildir. Herkes aynı hızla veya aynı biçimde konuşmak zorunda değildir. Ürününü korur, kendine uygun destekle paylaşmanın yolunu ararsın.