Çıkarım ve Metin Karşılaştırma

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. Çıkarım, metinde aynen yazmayan fakat verilen bilgilerden ulaşılabilen sonuçtur. Sağlam bir çıkarım kişisel tahmine değil, bir ya da daha fazla metin ipucuna dayanır. “Pencereler buğulanmış, çocuklar kalın montlarını giymişti.” cümlelerinden havanın soğuk olduğu çıkarılabilir. Ancak hangi ayda oldukları söylenemez. Okur, bildikleriyle metni birleştirirken kanıt sınırını aşmamalıdır. Karşılaştırmada ise iki metne aynı soruyu yöneltir; benzerlik ve farklılığı açık bir ölçüte göre söyleriz.

2. Ayrıntılı anlatım

   Gerçek, hayal ve kanıt. Gerçek ögeler günlük yaşamda gerçekleşebilir: bir çocuğun otobüse binmesi, yağmurun yağması veya tohumun filizlenmesi gibi. Hayalî ögeler yazarın düş gücüyle kurulur: bulutun mektup yazması, kedinin saat tamir etmesi ya da ağacın şarkı söylemesi gibi. Bir metin bütünüyle gerçek veya hayal olmak zorunda değildir; gerçek bir ortamda hayalî olaylar bulunabilir. Ayırımı yaparken “Bu olay bildiğimiz dünya kuralları içinde gerçekleşebilir mi?” diye sorar ve cevabımızı ilgili cümleyle destekleriz. Neden-sonuç ve problem-çözüm çıkarımı. Çünkü, bu yüzden ve sonucunda gibi sözler nedeni veya sonucu gösterebilir. Bağlaç olmasa da olay sırası ilişki kurmamıza yardım eder. Çiçeğin uzun süre susuz kalıp yapraklarının sarkması, susuzluğun sonuç üzerindeki etkisini düşündürür. Problem-çözüm metninde önce güçlüğü, sonra bunu azaltan adımı buluruz. Her çözüm uygulanabilir, güvenli ve problemle ilgili olmalıdır. Gürültülü sınıfta odaklanamama sorununa çalışma köşesi oluşturmak uygundur; duvarları farklı renge boyamak doğrudan çözüm olmayabilir. Aynı ölçütle karşılaştır. İki metni konu, amaç, tür, kahraman, ortam veya çözüm yolu bakımından karşılaştırabiliriz. Önce ölçütü seçer, her iki metinden aynı tür bilgiyi çıkarırız. Bir metnin konusunu diğerinin uzunluğuyla karşılaştırmak doğru değildir. “Her ikisi de suyu korumayı anlatır; birincisi öyküyle, ikincisi bilgi vererek açıklar.” ifadesi iki ölçütü de açıkça gösterir. Yazarın görüşünü değerlendirirken “katılıyorum” demekle yetinmez, gerekçe ve mümkünse metinden bir kanıt sunarız. Böylece görüş kişisel olsa bile açıklamamız anlaşılır ve denetlenebilir olur.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: Metinden çıkarım yapmak tahminde bulunmakla aynı mıdır? Cevap: Çıkarım mutlaka metindeki bir veya daha çok ipucuna dayanır; kanıtsız kişisel tahmin metnin desteklediği sonuç sayılmaz. Soru: Bir çıkarımın metin tarafından desteklendiği nasıl kontrol edilir? Cevap: Sonucu düşündüren cümleler gösterilir ve bu cümlelerin başka bir sonucu mu, seçilen sonucu mu daha güçlü desteklediği sınanır. Soru: Gerçek bir metinde hayalî bir öge bulunabilir mi? Cevap: Evet. Gerçek bir okul veya ev ortamında konuşan bir eşya gibi hayalî ögeler yer alabilir; her olay ayrı değerlendirilir. Soru: İki metin karşılaştırılırken neden aynı ölçüt kullanılmalıdır? Cevap: Aynı ölçüt, iki metnin benzer veya farklı yönlerini adil ve anlaşılır biçimde yan yana getirmeyi sağlar. Soru: Metinle ilgili görüş bildirirken nasıl gerekçe yazılır? Cevap: Görüş açıkça söylenir, ardından bunu destekleyen neden ve metindeki ilgili olay, bilgi veya örnek birlikte belirtilir.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.