Değerlerimizle Yaşıyoruz

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. Değerler, davranışlarımızı seçerken bize yol gösteren ölçülerdir. Saygı göstermek, doğruyu söylemek, verdiğimiz sözü tutmak ve ortak bir işe katkı vermek günlük yaşamda değerleri görünür kılar. Bu temadaki metinleri okurken yalnız “Ne oldu?” sorusuna değil, “Kişi neden böyle davrandı ve davranışının sonucu ne oldu?” sorularına da cevap ararız. Böylece olayları sıralar, karakterlerin duygularını fark eder ve metnin bize vermek istediği temel düşünceye ulaşırız.

2. Ayrıntılı anlatım

   Başlık ve noktalama okuma yolunu gösterir. Okumadan önce başlık, metnin hangi değer çevresinde gelişebileceğine ilişkin bir tahmin kurmamızı sağlar. Okurken virgülde kısa, noktada daha belirgin bir duraklama yaparız. Soru işareti merakı, ünlem işareti güçlü bir duygu veya seslenişi hissettirir. Bu işaretleri dikkate almak cümleleri doğru anlamamızı kolaylaştırır. İlk tahminimiz metindeki ayrıntılarla uyuşmuyorsa onu değiştirmek okuma hatası değil, bilinçli okuma davranışıdır. Davranış, neden ve sonuç bağlantısını kur. Bir karakterin yaptığı iş değer hakkında önemli bir ipucudur. Bulduğu eşyayı sahibine veren kişi dürüst; arkadaşının sözünü kesmeden dinleyen kişi saygılı davranır. Ancak bir davranışı adlandırmadan önce nedenine ve sonucuna da bakmak gerekir. “Ece sırayı düzenledi çünkü herkesin rahatça kitap almasını istedi.” cümlesinde yapılan iş, amaç ve başkalarına etkisi birlikte değerlendirilir. Böylece yalnız tek bir sözcüğe dayanmak yerine metnin bütününden kanıt toplarız. Ana düşünceyi ayrıntıdan ayır. Konu, metinde ne anlatıldığını birkaç sözcükle bildirir; ana düşünce ise yazarın bu konuyla ilgili asıl iletisidir. Bir metinde komşuların bahçeyi birlikte temizlemesi anlatılıyorsa konu “ortak çalışma”, ana düşünce “iş birliği zor işleri kolaylaştırır” olabilir. Karakterin yüzünün gülmesi, rahatlaması veya teşekkür etmesi baskın duyguyu bulmamıza yardım eder. Cevabımızı seçerken bütün olayları açıklayan seçeneği arar, yalnız bir ayrıntıyı anlatan seçenekleri eleriz.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: 3. sınıfta bir metindeki değer nasıl bulunur? Cevap: Karakterin ne yaptığına, bunu neden yaptığına ve davranışın başkalarını nasıl etkilediğine bakılır; cevap metindeki kanıtla desteklenir. Soru: Değerler teması okunurken başlıktan nasıl yararlanılır? Cevap: Başlık metnin olası konusunu düşündürür. Okuma sırasında ayrıntılarla karşılaştırılır ve gerekirse ilk tahmin yeniden düzenlenir. Soru: Konu ile ana düşünce arasındaki temel fark nedir? Cevap: Konu metnin ne anlattığını kısa biçimde söyler; ana düşünce ise yazarın konu hakkında vermek istediği temel iletiyi belirtir. Soru: Karakterin duygusu metinden nasıl çıkarılır? Cevap: Karakterin sözleri, yüz ifadesini anlatan ifadeler, yaptığı işler ve olayın sonucu birlikte değerlendirilerek duyguya ulaşılır. Soru: Değer metinlerinde yanlış seçenekler nasıl elenir? Cevap: Metinle çelişen, yalnız küçük bir ayrıntıyı anlatan veya metinde kanıtı bulunmayan seçenekler sırayla elenir.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.