Bilgi Hazinemiz

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. Bilgi bir hazineye benzer; ona ulaşmak için doğru yolu ve doğru aracı seçmek gerekir. Bir sözcüğün anlamını sözlükte, kitabın bölümünü içindekiler sayfasında, bir kurumun duyurusunu ise o kurumun resmî kaynağında ararız. Her metni baştan sona aynı biçimde okumak yerine amacımıza uygun davranırız. Anahtar sözcüklerle tarama yapar, gerekli bölümü dikkatle okur, bulduğumuz bilgiyi kendi cümlemizle açıklarız. Bilgi ile kişisel görüşü ayırmak güvenilir sonuca ulaşmamızı sağlar.

2. Ayrıntılı anlatım

   Aradığın bilgiye uygun araç seç. Sözlük, sözcüklerin yazımını ve anlamını; yazım kılavuzu doğru yazılışı; atlas yer bilgilerini; ansiklopedi ise bir konu hakkında düzenli açıklamaları sunar. Kitabın içindekiler bölümü başlıkların hangi sayfada olduğunu gösterir. Bir soruya cevap ararken önce ihtiyacımızı açıklarız. “Kutup ayıları nerede yaşar?” sorusu için konu kitabı uygunken “kutup sözcüğü nasıl yazılır?” sorusu için sözlük veya yazım kılavuzu daha uygundur. Anahtar sözcükle tara, önemli bilgiyi seç. Uzun bir metinde bütün cümleleri aynı hızda okumak yerine sorudaki anahtar sözcükleri belirleyebiliriz. “Kütüphane hangi gün kapalı?” sorusunda “kapalı” ve gün adları önemlidir. İlgili bölümü bulunca cümleyi çevresiyle birlikte okuruz; çünkü tek sözcük yanlış anlaşılabilir. Tarih, sayı, yer ve koşul bildiren ayrıntıları not etmek bilgiyi düzenlemeye yardım eder. Not alırken metni bütünüyle kopyalamak yerine anlamı koruyan kısa ifadeler kullanırız. Kaynağı ve bilgiyi değerlendir. Bir bilginin kim tarafından, ne zaman ve hangi amaçla yayımlandığı önemlidir. Okul saatleri için okulun güncel duyurusu, sağlıkla ilgili genel bir bilgi için yetkili kurumun açıklaması tercih edilir. “Bence bu kitap harika.” kişisel görüştür; “Kitap 64 sayfadır.” ise kontrol edilebilir bilgidir. İyi bir özet metnin temel konusunu, önemli iki veya üç bilgisini ve sonucunu kapsar. Özet yeni görüş eklemez, ayrıntıları gereksiz yere sıralamaz ve ana anlamı değiştirmez.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: 3. sınıf öğrencisi sözlükte sözcüğü nasıl bulur? Cevap: Sözcüğün ilk harfinden başlayarak ikinci ve gerekirse sonraki harfler alfabetik sırayla karşılaştırılır. Soru: Anahtar sözcük ne işe yarar? Cevap: Soruyla doğrudan ilgili bölümün metin içinde daha hızlı bulunmasını ve gereksiz ayrıntılardan ayrılmasını sağlar. Soru: Bilgi ile kişisel görüş nasıl ayırt edilir? Cevap: Sayı, tarih ve gözlenebilir durumlar doğrulanabilir bilgidir; beğeni ve değerlendirme kişiden kişiye değişebilen görüştür. Soru: Bir kitabın içindekiler bölümü nasıl kullanılır? Cevap: Aranan konuya en yakın bölüm başlığı seçilir, karşısındaki sayfa numarası bulunur ve ilgili sayfaya gidilir. Soru: Bilgilendirici metnin iyi bir özeti nasıl yazılır? Cevap: Metnin konusu, temel bilgileri ve sonucu kendi cümleleriyle kısa biçimde anlatılır; yeni görüş veya küçük ayrıntı eklenmez.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.