Metinde Karakter, Olay ve Bilgi

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. Bir metni anlamak için içindeki temel parçaları buluruz. Metinde işi yapan kişi ya da varlık karakterdir. Karakterin başından geçen veya yaptığı iş olaydır. Olayın gerçekleştiği yer ve zaman da metni daha iyi anlamamıza yardım eder. Soruyu cevaplamadan önce metni bir kez baştan sona okuruz. Sonra soruda istenen bilgiyi metinde arar ve cevabımızı metindeki sözlerle kontrol ederiz.

2. Ayrıntılı anlatım

   Kim, nerede, ne yaptı? “Defne, pazar sabahı balkondaki çiçekleri suladı.” cümlesinde karakter Defne, zaman pazar sabahı, yer balkon ve olay çiçekleri sulamaktır. Bu bilgileri karıştırmamak için sorudaki anahtar sözü belirleriz. “Kim?” kişi, “nerede?” yer, “ne zaman?” zaman cevabını ister. Davranışın sonucunu izle. Bazen bir karakterin yaptığı iş başka bir durumu ortaya çıkarır. “Ozan pencereyi kapattı, oda artık üşütmüyordu.” metninde pencereyi kapatma ile odanın ısınması bağlantılıdır. Yalnız metinde verilen ilişkiye dayanırız; kendi tahminimizi açık bilgi gibi göstermeyiz. Seçtiğimiz cevabın metinle çelişmediğini denetleriz.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: Metindeki karakter nasıl bulunur? Cevap: Olayı yapan, konuşan veya olaydan etkilenen kişi ya da varlık belirlenir; bu öge metnin karakteridir. Soru: Bir metindeki temel olay ne demektir? Cevap: Karakterin yaptığı veya başına gelen, metnin büyük bölümünde anlatılan ana iş ya da durumdur. Soru: Yer ve zaman bilgisi hangi sorularla bulunur? Cevap: Yer bilgisi için “Nerede?”, zaman bilgisi için “Ne zaman?” sorusu metne yöneltilir. Soru: Açık bilgi ile tahmin arasındaki fark nedir? Cevap: Açık bilgi metinde doğrudan yazılıdır; tahmin ise metindeki ipuçlarından hareketle ulaşılan olası bir düşüncedir. Soru: Metin sorularında cevabı kontrol etmenin yolu nedir? Cevap: Seçilen cevap metindeki ilgili cümleyle karşılaştırılır; metinde karşılığı yoksa cevap yeniden değerlendirilir.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.