12. Sınıf Tarih Millî Mücadele ve Bağımsızlık Konu Anlatımı

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. 12. sınıf Tarih dersindeki Millî Mücadele ve Bağımsızlık konusu, birbirini tamamlayan dört odağı birlikte kurar: Millî teşkilatlanma, Büyük Millet Meclisi, Cepheler ve düzenli ordu ve Mudanya ve Lozan. Bu derste amaç yalnız kavram adlarını hatırlamak değildir; her kavramın hangi kanıtla desteklendiğini, hangi açıklamayla karıştırılmaması gerektiğini ve yeni bir durumda nasıl kullanılacağını görmektir. Çalışma boyunca resmî öğretim programındaki kapsam korunur. Metin sesli okumaya uygun sade cümlelerle düzenlenmiştir. Önce kavramları tanımlayın, ardından alan önermelerini karşılaştırın ve son olarak açıklamayı uygun kavramla eşleştirerek öğrenmenizi denetleyin.

2. Ayrıntılı anlatım

   Birinci kavram çiftini yerleştirme. Millî Mücadele ve Bağımsızlık konusu için ilk ayrım Millî teşkilatlanma ile Büyük Millet Meclisi arasında kurulur. Millî teşkilatlanma için temel önerme şöyledir: Havza ve Amasya genelgeleri ile Erzurum ve Sivas kongreleri yerel direnişleri millî egemenlik ve vatanın bütünlüğü hedefleri çevresinde birleştirmiştir. Buna karşılık Büyük Millet Meclisi şu açıklamayla tanınır: 23 Nisan 1920’de açılan Büyük Millet Meclisi yasama ve yürütme yetkilerini millet adına kullanarak Millî Mücadele’nin siyasi ve askerî yönetim merkezi olmuştur. İki cümleyi yan yana okumak, aynı konu içinde farklı işlevleri ayırmayı sağlar. Çalışırken kavram adını tek başına ezberlemek yerine açıklamadaki özne, ilişki ve sonucu işaretleyin. Ardından her önermeyi kendi sözcüklerinizle yeniden kurun. Böylece benzer görünen seçeneklerde yalnız anahtar kelimeye değil, ifadenin tamamına dayanarak karar verebilirsiniz. İkinci kavram çiftini ilişkilendirme. Konunun ikinci kavram çifti Cepheler ve düzenli ordu ve Mudanya ve Lozan başlıklarından oluşur. Cepheler ve düzenli ordu için doğrulanması gereken alan önermesi şudur: Doğu ve Güney cephelerindeki mücadeleler ile Batı Cephesi’nde düzenli ordunun kazandığı başarılar bağımsızlık hedefinin askerî dayanağını güçlendirmiştir. Mudanya ve Lozan ise şu sınırla açıklanır: Mudanya Ateşkes Antlaşması silahlı mücadeleyi sona erdirirken Lozan Barış Antlaşması Türkiye’nin bağımsız devlet olarak uluslararası tanınmasını sağlamıştır. Bu iki odağı çözümlerken neden, süreç, bağlam ve sonuç ifadelerini birbirinden ayırın. Bir önerme başka bir kavramla ilişkili olsa bile sorunun istediği doğrudan açıklamayı vermiyorsa doğru cevap olamaz. Bu ayrım, çoktan seçmeli sorularda doğru olan fakat soru kökünü karşılamayan çeldiricileri elemek için özellikle önemlidir. Kanıt ve yöntemle çalışma. Tarih dersinde Millî Mücadele ve Bağımsızlık konusu incelenirken güvenilir sonuca ulaşmak için şu yöntem kullanılır: tarihsel soruyu açıkça kurmak, kaynağın üretildiği bağlamı ve bakış açısını incelemek, bağımsız kanıtları karşılaştırmak ve değişim ile nedenselliği anakronizme düşmeden açıklamak Önce sorudaki veri, metin, örnek ya da ilişkiyi belirleyin. Sonra bu kanıtın Millî teşkilatlanma, Büyük Millet Meclisi, Cepheler ve düzenli ordu veya Mudanya ve Lozan kavramlarından hangisini doğrudan desteklediğini sorun. Kanıtın kaynağını ve bağlamını görmeden sonuç çıkarmayın. İddia ile gerekçe arasındaki bağı açıkça yazmak, ezbere dayalı cevabı önler. Resmî kaynakta verilen kavramsal sınır, yorumun başlangıç noktasıdır; yeni durumlara aktarım ise bu sınırı bozmadan yapılmalıdır. Yeni duruma uygulama ve transfer. Bir uygulama sorusunda önce hangi alan önermesinin sınandığını bulun. Eğer durum Havza ve Amasya genelgeleri ile Erzurum ve Sivas kongreleri yerel direnişleri millî egemenlik ve vatanın bütünlüğü hedefleri çevresinde birleştirmiştir. önermesini destekliyorsa Millî teşkilatlanma odağına; 23 Nisan 1920’de açılan Büyük Millet Meclisi yasama ve yürütme yetkilerini millet adına kullanarak Millî Mücadele’nin siyasi ve askerî yönetim merkezi olmuştur. önermesini destekliyorsa Büyük Millet Meclisi odağına dönün. Aynı yolu Doğu ve Güney cephelerindeki mücadeleler ile Batı Cephesi’nde düzenli ordunun kazandığı başarılar bağımsızlık hedefinin askerî dayanağını güçlendirmiştir. ile Cepheler ve düzenli ordu ve Mudanya Ateşkes Antlaşması silahlı mücadeleyi sona erdirirken Lozan Barış Antlaşması Türkiye’nin bağımsız devlet olarak uluslararası tanınmasını sağlamıştır. ile Mudanya ve Lozan için de izleyin. Sonuca gitmeden önce “Bu kanıt gerçekten hangi kavramın ayırt edici özelliğini gösteriyor?” sorusunu sorun. Günlük yaşam, deney, harita, metin, belge, iletişim ya da düşünce örneği değişebilir; ancak kavram ile açıklama arasındaki mantıksal bağ değişmez. Transfer becerisi bu bağı yeni bağlamda yeniden kurabilmektir. Yanılgıları ayıklama ve öz denetim. Millî Mücadele ve Bağımsızlık çalışılırken en sık hata, dört doğru önermeyi kendi kavramları dışında kullanmaktır. Havza ve Amasya genelgeleri ile Erzurum ve Sivas kongreleri yerel direnişleri millî egemenlik ve vatanın bütünlüğü hedefleri çevresinde birleştirmiştir. açıklamasını Büyük Millet Meclisi ile, 23 Nisan 1920’de açılan Büyük Millet Meclisi yasama ve yürütme yetkilerini millet adına kullanarak Millî Mücadele’nin siyasi ve askerî yönetim merkezi olmuştur. açıklamasını Millî teşkilatlanma ile eşleştirmeyin. Benzer biçimde Cepheler ve düzenli ordu ile Mudanya ve Lozan arasındaki farkı ve Millî teşkilatlanma ile Büyük Millet Meclisi arasındaki bağı açık tutun. Çalışma sonunda dört kart hazırlayın: ön yüze kavramı, arka yüze yalnız o kavrama ait alan önermesini yazın. Kartları karıştırıp açıklamadan kavrama ve kavramdan açıklamaya iki yönde çalışın. Yanlış cevapta yalnız doğru harfi değil, çeldiricinin neden başka bir kavrama ait olduğunu da bir cümleyle belirtin.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: 12. sınıf Tarih Millî Mücadele ve Bağımsızlık konusu hangi dört odağı kapsar? Cevap: Konu Millî teşkilatlanma, Büyük Millet Meclisi, Cepheler ve düzenli ordu ve Mudanya ve Lozan odaklarını kapsar. Her odağın kendi alan önermesiyle birlikte öğrenilmesi, kavramların birbirine karıştırılmasını önler. Soru: Millî Mücadele ve Bağımsızlık konusunda Millî teşkilatlanma ile Büyük Millet Meclisi nasıl ayırt edilir? Cevap: Millî teşkilatlanma için ölçüt “Havza ve Amasya genelgeleri ile Erzurum ve Sivas kongreleri yerel direnişleri millî egemenlik ve vatanın bütünlüğü hedefleri çevresinde birleştirmiştir.” önermesidir. Büyük Millet Meclisi ise “23 Nisan 1920’de açılan Büyük Millet Meclisi yasama ve yürütme yetkilerini millet adına kullanarak Millî Mücadele’nin siyasi ve askerî yönetim merkezi olmuştur.” açıklamasıyla tanınır; soru kökünde hangi ölçütün istendiğine bakılmalıdır. Soru: 12. sınıf Tarih dersinde Millî Mücadele ve Bağımsızlık konusundaki Cepheler ve düzenli ordu kavramı nasıl denetlenir? Cevap: Cepheler ve düzenli ordu kavramı “Doğu ve Güney cephelerindeki mücadeleler ile Batı Cephesi’nde düzenli ordunun kazandığı başarılar bağımsızlık hedefinin askerî dayanağını güçlendirmiştir.” önermesini destekleyen kanıt aranarak denetlenir. Kanıtın bağlamı ve kullanılan Tarih yöntemi açıkça belirtilmelidir. Soru: 12. sınıf Millî Mücadele ve Bağımsızlık konusunda Mudanya ve Lozan başlığındaki en sık eşleştirme hatası nedir? Cevap: En sık hata Mudanya ve Lozan için geçerli olan “Mudanya Ateşkes Antlaşması silahlı mücadeleyi sona erdirirken Lozan Barış Antlaşması Türkiye’nin bağımsız devlet olarak uluslararası tanınmasını sağlamıştır.” açıklamasını başka bir kavramın tanımı sanmaktır. Kavram adıyla ayırt edici önermeyi birlikte kontrol etmek gerekir. Soru: 12. sınıf Tarih Millî Mücadele ve Bağımsızlık testlerine nasıl hazırlanmalıyım? Cevap: Dört kavram için çift yönlü kartlar hazırlayın; önce Millî teşkilatlanma ve Büyük Millet Meclisi, sonra Cepheler ve düzenli ordu ve Mudanya ve Lozan çiftlerini karşılaştırın. Her yanlışta çeldiricinin hangi kavrama ait olduğunu yazın.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.