11. Sınıf Felsefe Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu Konu Anlatımı

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. 11. sınıf Felsefe dersindeki Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu konusu, birbirini tamamlayan dört odağı birlikte kurar: Kavramsal anlatım, Kurmacanın düşünsel işlevi, Felsefi yorum ve Çok anlamlılık. Bu derste amaç yalnız kavram adlarını hatırlamak değildir; her kavramın hangi kanıtla desteklendiğini, hangi açıklamayla karıştırılmaması gerektiğini ve yeni bir durumda nasıl kullanılacağını görmektir. Çalışma boyunca resmî öğretim programındaki kapsam korunur. Metin sesli okumaya uygun sade cümlelerle düzenlenmiştir. Önce kavramları tanımlayın, ardından alan önermelerini karşılaştırın ve son olarak açıklamayı uygun kavramla eşleştirerek öğrenmenizi denetleyin.

2. Ayrıntılı anlatım

   Birinci kavram çiftini yerleştirme. Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu konusu için ilk ayrım Kavramsal anlatım ile Kurmacanın düşünsel işlevi arasında kurulur. Kavramsal anlatım için temel önerme şöyledir: Kavramsal anlatım bir problemi tanım, ayrım ve çıkarımlar yoluyla açık ve denetlenebilir biçimde işler. Buna karşılık Kurmacanın düşünsel işlevi şu açıklamayla tanınır: Kurmacanın düşünsel işlevi soyut bir felsefi problemi karakter, olay ve olası dünyalar üzerinden deneyimlenebilir kılmaktır. İki cümleyi yan yana okumak, aynı konu içinde farklı işlevleri ayırmayı sağlar. Çalışırken kavram adını tek başına ezberlemek yerine açıklamadaki özne, ilişki ve sonucu işaretleyin. Ardından her önermeyi kendi sözcüklerinizle yeniden kurun. Böylece benzer görünen seçeneklerde yalnız anahtar kelimeye değil, ifadenin tamamına dayanarak karar verebilirsiniz. İkinci kavram çiftini ilişkilendirme. Konunun ikinci kavram çifti Felsefi yorum ve Çok anlamlılık başlıklarından oluşur. Felsefi yorum için doğrulanması gereken alan önermesi şudur: Felsefi yorum edebî metindeki değer, özgürlük veya kimlik sorununu gerekçeli sorularla açığa çıkarır. Çok anlamlılık ise şu sınırla açıklanır: Çok anlamlılık bir edebî ifadenin bağlama göre birden fazla yoruma açılabilmesi ve yorumların metinle sınanabilmesidir. Bu iki odağı çözümlerken neden, süreç, bağlam ve sonuç ifadelerini birbirinden ayırın. Bir önerme başka bir kavramla ilişkili olsa bile sorunun istediği doğrudan açıklamayı vermiyorsa doğru cevap olamaz. Bu ayrım, çoktan seçmeli sorularda doğru olan fakat soru kökünü karşılamayan çeldiricileri elemek için özellikle önemlidir. Kanıt ve yöntemle çalışma. Felsefe dersinde Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu konusu incelenirken güvenilir sonuca ulaşmak için şu yöntem kullanılır: kavramı tanımlamak, sorunu açıkça kurmak, bir iddianın gerekçelerini ve varsayımlarını çözümlemek, karşı görüşleri adil biçimde karşılaştırmak Önce sorudaki veri, metin, örnek ya da ilişkiyi belirleyin. Sonra bu kanıtın Kavramsal anlatım, Kurmacanın düşünsel işlevi, Felsefi yorum veya Çok anlamlılık kavramlarından hangisini doğrudan desteklediğini sorun. Kanıtın kaynağını ve bağlamını görmeden sonuç çıkarmayın. İddia ile gerekçe arasındaki bağı açıkça yazmak, ezbere dayalı cevabı önler. Resmî kaynakta verilen kavramsal sınır, yorumun başlangıç noktasıdır; yeni durumlara aktarım ise bu sınırı bozmadan yapılmalıdır. Yeni duruma uygulama ve transfer. Bir uygulama sorusunda önce hangi alan önermesinin sınandığını bulun. Eğer durum Kavramsal anlatım bir problemi tanım, ayrım ve çıkarımlar yoluyla açık ve denetlenebilir biçimde işler. önermesini destekliyorsa Kavramsal anlatım odağına; Kurmacanın düşünsel işlevi soyut bir felsefi problemi karakter, olay ve olası dünyalar üzerinden deneyimlenebilir kılmaktır. önermesini destekliyorsa Kurmacanın düşünsel işlevi odağına dönün. Aynı yolu Felsefi yorum edebî metindeki değer, özgürlük veya kimlik sorununu gerekçeli sorularla açığa çıkarır. ile Felsefi yorum ve Çok anlamlılık bir edebî ifadenin bağlama göre birden fazla yoruma açılabilmesi ve yorumların metinle sınanabilmesidir. ile Çok anlamlılık için de izleyin. Sonuca gitmeden önce “Bu kanıt gerçekten hangi kavramın ayırt edici özelliğini gösteriyor?” sorusunu sorun. Günlük yaşam, deney, harita, metin, belge, iletişim ya da düşünce örneği değişebilir; ancak kavram ile açıklama arasındaki mantıksal bağ değişmez. Transfer becerisi bu bağı yeni bağlamda yeniden kurabilmektir. Yanılgıları ayıklama ve öz denetim. Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu çalışılırken en sık hata, dört doğru önermeyi kendi kavramları dışında kullanmaktır. Kavramsal anlatım bir problemi tanım, ayrım ve çıkarımlar yoluyla açık ve denetlenebilir biçimde işler. açıklamasını Kurmacanın düşünsel işlevi ile, Kurmacanın düşünsel işlevi soyut bir felsefi problemi karakter, olay ve olası dünyalar üzerinden deneyimlenebilir kılmaktır. açıklamasını Kavramsal anlatım ile eşleştirmeyin. Benzer biçimde Felsefi yorum ile Çok anlamlılık arasındaki farkı ve Kavramsal anlatım ile Kurmacanın düşünsel işlevi arasındaki bağı açık tutun. Çalışma sonunda dört kart hazırlayın: ön yüze kavramı, arka yüze yalnız o kavrama ait alan önermesini yazın. Kartları karıştırıp açıklamadan kavrama ve kavramdan açıklamaya iki yönde çalışın. Yanlış cevapta yalnız doğru harfi değil, çeldiricinin neden başka bir kavrama ait olduğunu da bir cümleyle belirtin.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: 11. sınıf Felsefe Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu konusu hangi dört odağı kapsar? Cevap: Konu Kavramsal anlatım, Kurmacanın düşünsel işlevi, Felsefi yorum ve Çok anlamlılık odaklarını kapsar. Her odağın kendi alan önermesiyle birlikte öğrenilmesi, kavramların birbirine karıştırılmasını önler. Soru: Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu konusunda Kavramsal anlatım ile Kurmacanın düşünsel işlevi nasıl ayırt edilir? Cevap: Kavramsal anlatım için ölçüt “Kavramsal anlatım bir problemi tanım, ayrım ve çıkarımlar yoluyla açık ve denetlenebilir biçimde işler.” önermesidir. Kurmacanın düşünsel işlevi ise “Kurmacanın düşünsel işlevi soyut bir felsefi problemi karakter, olay ve olası dünyalar üzerinden deneyimlenebilir kılmaktır.” açıklamasıyla tanınır; soru kökünde hangi ölçütün istendiğine bakılmalıdır. Soru: 11. sınıf Felsefe dersinde Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu konusundaki Felsefi yorum kavramı nasıl denetlenir? Cevap: Felsefi yorum kavramı “Felsefi yorum edebî metindeki değer, özgürlük veya kimlik sorununu gerekçeli sorularla açığa çıkarır.” önermesini destekleyen kanıt aranarak denetlenir. Kanıtın bağlamı ve kullanılan Felsefe yöntemi açıkça belirtilmelidir. Soru: 11. sınıf Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu konusunda Çok anlamlılık başlığındaki en sık eşleştirme hatası nedir? Cevap: En sık hata Çok anlamlılık için geçerli olan “Çok anlamlılık bir edebî ifadenin bağlama göre birden fazla yoruma açılabilmesi ve yorumların metinle sınanabilmesidir.” açıklamasını başka bir kavramın tanımı sanmaktır. Kavram adıyla ayırt edici önermeyi birlikte kontrol etmek gerekir. Soru: 11. sınıf Felsefe Edebiyat ile Felsefenin Diyaloğu testlerine nasıl hazırlanmalıyım? Cevap: Dört kavram için çift yönlü kartlar hazırlayın; önce Kavramsal anlatım ve Kurmacanın düşünsel işlevi, sonra Felsefi yorum ve Çok anlamlılık çiftlerini karşılaştırın. Her yanlışta çeldiricinin hangi kavrama ait olduğunu yazın.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.