11. Sınıf Felsefe Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk Konu Anlatımı

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. 11. sınıf Felsefe dersindeki Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk konusu, birbirini tamamlayan dört odağı birlikte kurar: İnsan merkezcilik, Canlı merkezcilik, Ekosistem bütünlüğü ve Kuşaklar arası adalet. Bu derste amaç yalnız kavram adlarını hatırlamak değildir; her kavramın hangi kanıtla desteklendiğini, hangi açıklamayla karıştırılmaması gerektiğini ve yeni bir durumda nasıl kullanılacağını görmektir. Çalışma boyunca resmî öğretim programındaki kapsam korunur. Metin sesli okumaya uygun sade cümlelerle düzenlenmiştir. Önce kavramları tanımlayın, ardından alan önermelerini karşılaştırın ve son olarak açıklamayı uygun kavramla eşleştirerek öğrenmenizi denetleyin.

2. Ayrıntılı anlatım

   Birinci kavram çiftini yerleştirme. Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk konusu için ilk ayrım İnsan merkezcilik ile Canlı merkezcilik arasında kurulur. İnsan merkezcilik için temel önerme şöyledir: İnsan merkezcilik doğanın ahlaki değerini çoğunlukla insan gereksinimlerine ve yararına yaptığı katkıyla temellendirir. Buna karşılık Canlı merkezcilik şu açıklamayla tanınır: Canlı merkezcilik yalnız insanların değil bütün canlıların kendi başına ahlaki değer taşıdığını savunur. İki cümleyi yan yana okumak, aynı konu içinde farklı işlevleri ayırmayı sağlar. Çalışırken kavram adını tek başına ezberlemek yerine açıklamadaki özne, ilişki ve sonucu işaretleyin. Ardından her önermeyi kendi sözcüklerinizle yeniden kurun. Böylece benzer görünen seçeneklerde yalnız anahtar kelimeye değil, ifadenin tamamına dayanarak karar verebilirsiniz. İkinci kavram çiftini ilişkilendirme. Konunun ikinci kavram çifti Ekosistem bütünlüğü ve Kuşaklar arası adalet başlıklarından oluşur. Ekosistem bütünlüğü için doğrulanması gereken alan önermesi şudur: Ekosistem bütünlüğü türler, cansız çevre ve aralarındaki ilişkilerin birlikte korunmasını ahlaki değerlendirmeye katar. Kuşaklar arası adalet ise şu sınırla açıklanır: Kuşaklar arası adalet bugünkü kaynak kullanımının gelecek kuşakların yaşam imkânlarını haksız biçimde azaltmamasını gerektirir. Bu iki odağı çözümlerken neden, süreç, bağlam ve sonuç ifadelerini birbirinden ayırın. Bir önerme başka bir kavramla ilişkili olsa bile sorunun istediği doğrudan açıklamayı vermiyorsa doğru cevap olamaz. Bu ayrım, çoktan seçmeli sorularda doğru olan fakat soru kökünü karşılamayan çeldiricileri elemek için özellikle önemlidir. Kanıt ve yöntemle çalışma. Felsefe dersinde Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk konusu incelenirken güvenilir sonuca ulaşmak için şu yöntem kullanılır: kavramı tanımlamak, sorunu açıkça kurmak, bir iddianın gerekçelerini ve varsayımlarını çözümlemek, karşı görüşleri adil biçimde karşılaştırmak Önce sorudaki veri, metin, örnek ya da ilişkiyi belirleyin. Sonra bu kanıtın İnsan merkezcilik, Canlı merkezcilik, Ekosistem bütünlüğü veya Kuşaklar arası adalet kavramlarından hangisini doğrudan desteklediğini sorun. Kanıtın kaynağını ve bağlamını görmeden sonuç çıkarmayın. İddia ile gerekçe arasındaki bağı açıkça yazmak, ezbere dayalı cevabı önler. Resmî kaynakta verilen kavramsal sınır, yorumun başlangıç noktasıdır; yeni durumlara aktarım ise bu sınırı bozmadan yapılmalıdır. Yeni duruma uygulama ve transfer. Bir uygulama sorusunda önce hangi alan önermesinin sınandığını bulun. Eğer durum İnsan merkezcilik doğanın ahlaki değerini çoğunlukla insan gereksinimlerine ve yararına yaptığı katkıyla temellendirir. önermesini destekliyorsa İnsan merkezcilik odağına; Canlı merkezcilik yalnız insanların değil bütün canlıların kendi başına ahlaki değer taşıdığını savunur. önermesini destekliyorsa Canlı merkezcilik odağına dönün. Aynı yolu Ekosistem bütünlüğü türler, cansız çevre ve aralarındaki ilişkilerin birlikte korunmasını ahlaki değerlendirmeye katar. ile Ekosistem bütünlüğü ve Kuşaklar arası adalet bugünkü kaynak kullanımının gelecek kuşakların yaşam imkânlarını haksız biçimde azaltmamasını gerektirir. ile Kuşaklar arası adalet için de izleyin. Sonuca gitmeden önce “Bu kanıt gerçekten hangi kavramın ayırt edici özelliğini gösteriyor?” sorusunu sorun. Günlük yaşam, deney, harita, metin, belge, iletişim ya da düşünce örneği değişebilir; ancak kavram ile açıklama arasındaki mantıksal bağ değişmez. Transfer becerisi bu bağı yeni bağlamda yeniden kurabilmektir. Yanılgıları ayıklama ve öz denetim. Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk çalışılırken en sık hata, dört doğru önermeyi kendi kavramları dışında kullanmaktır. İnsan merkezcilik doğanın ahlaki değerini çoğunlukla insan gereksinimlerine ve yararına yaptığı katkıyla temellendirir. açıklamasını Canlı merkezcilik ile, Canlı merkezcilik yalnız insanların değil bütün canlıların kendi başına ahlaki değer taşıdığını savunur. açıklamasını İnsan merkezcilik ile eşleştirmeyin. Benzer biçimde Ekosistem bütünlüğü ile Kuşaklar arası adalet arasındaki farkı ve İnsan merkezcilik ile Canlı merkezcilik arasındaki bağı açık tutun. Çalışma sonunda dört kart hazırlayın: ön yüze kavramı, arka yüze yalnız o kavrama ait alan önermesini yazın. Kartları karıştırıp açıklamadan kavrama ve kavramdan açıklamaya iki yönde çalışın. Yanlış cevapta yalnız doğru harfi değil, çeldiricinin neden başka bir kavrama ait olduğunu da bir cümleyle belirtin.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: 11. sınıf Felsefe Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk konusu hangi dört odağı kapsar? Cevap: Konu İnsan merkezcilik, Canlı merkezcilik, Ekosistem bütünlüğü ve Kuşaklar arası adalet odaklarını kapsar. Her odağın kendi alan önermesiyle birlikte öğrenilmesi, kavramların birbirine karıştırılmasını önler. Soru: Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk konusunda İnsan merkezcilik ile Canlı merkezcilik nasıl ayırt edilir? Cevap: İnsan merkezcilik için ölçüt “İnsan merkezcilik doğanın ahlaki değerini çoğunlukla insan gereksinimlerine ve yararına yaptığı katkıyla temellendirir.” önermesidir. Canlı merkezcilik ise “Canlı merkezcilik yalnız insanların değil bütün canlıların kendi başına ahlaki değer taşıdığını savunur.” açıklamasıyla tanınır; soru kökünde hangi ölçütün istendiğine bakılmalıdır. Soru: 11. sınıf Felsefe dersinde Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk konusundaki Ekosistem bütünlüğü kavramı nasıl denetlenir? Cevap: Ekosistem bütünlüğü kavramı “Ekosistem bütünlüğü türler, cansız çevre ve aralarındaki ilişkilerin birlikte korunmasını ahlaki değerlendirmeye katar.” önermesini destekleyen kanıt aranarak denetlenir. Kanıtın bağlamı ve kullanılan Felsefe yöntemi açıkça belirtilmelidir. Soru: 11. sınıf Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk konusunda Kuşaklar arası adalet başlığındaki en sık eşleştirme hatası nedir? Cevap: En sık hata Kuşaklar arası adalet için geçerli olan “Kuşaklar arası adalet bugünkü kaynak kullanımının gelecek kuşakların yaşam imkânlarını haksız biçimde azaltmamasını gerektirir.” açıklamasını başka bir kavramın tanımı sanmaktır. Kavram adıyla ayırt edici önermeyi birlikte kontrol etmek gerekir. Soru: 11. sınıf Felsefe Çevre Etiği ve Doğaya Karşı Sorumluluk testlerine nasıl hazırlanmalıyım? Cevap: Dört kavram için çift yönlü kartlar hazırlayın; önce İnsan merkezcilik ve Canlı merkezcilik, sonra Ekosistem bütünlüğü ve Kuşaklar arası adalet çiftlerini karşılaştırın. Her yanlışta çeldiricinin hangi kavrama ait olduğunu yazın.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.