10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım Konu Anlatımı

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersindeki Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım konusu, birbirini tamamlayan dört odağı birlikte kurar: Ninninin iletişim bağlamı, Masalın anlatıcı dili, Sözlü anlatımda ses ve Dinleyiciye göre anlatma. Bu derste amaç yalnız kavram adlarını hatırlamak değildir; her kavramın hangi kanıtla desteklendiğini, hangi açıklamayla karıştırılmaması gerektiğini ve yeni bir durumda nasıl kullanılacağını görmektir. Çalışma boyunca resmî öğretim programındaki kapsam korunur. Metin sesli okumaya uygun sade cümlelerle düzenlenmiştir. Önce kavramları tanımlayın, ardından alan önermelerini karşılaştırın ve son olarak açıklamayı uygun kavramla eşleştirerek öğrenmenizi denetleyin.

2. Ayrıntılı anlatım

   Birinci kavram çiftini yerleştirme. Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım konusu için ilk ayrım Ninninin iletişim bağlamı ile Masalın anlatıcı dili arasında kurulur. Ninninin iletişim bağlamı için temel önerme şöyledir: Ninni çocuğu uyutma ve sevgi aktarma amacıyla yakın bir iletişim ortamında ezgi, tekrar ve içten söyleyişle oluşturulur. Buna karşılık Masalın anlatıcı dili şu açıklamayla tanınır: Masal anlatıcısı kalıplaşmış başlangıç ve bitiş sözleri, belirsiz zaman-mekân ve olağanüstü olaylarla dinleyeni kurmaca dünyaya taşır. İki cümleyi yan yana okumak, aynı konu içinde farklı işlevleri ayırmayı sağlar. Çalışırken kavram adını tek başına ezberlemek yerine açıklamadaki özne, ilişki ve sonucu işaretleyin. Ardından her önermeyi kendi sözcüklerinizle yeniden kurun. Böylece benzer görünen seçeneklerde yalnız anahtar kelimeye değil, ifadenin tamamına dayanarak karar verebilirsiniz. İkinci kavram çiftini ilişkilendirme. Konunun ikinci kavram çifti Sözlü anlatımda ses ve Dinleyiciye göre anlatma başlıklarından oluşur. Sözlü anlatımda ses için doğrulanması gereken alan önermesi şudur: Vurgu, tonlama, durak ve konuşma hızı ninni ile masalın duygusunu belirginleştirir; yazılı metinde görülmeyen anlam ipuçları üretir. Dinleyiciye göre anlatma ise şu sınırla açıklanır: Sözlü ürün aktarılırken yaş, ortam ve amaç gözetilir; olayın özü korunurken açıklama, tempo ve sözcük seçimi dinleyiciye uyarlanır. Bu iki odağı çözümlerken neden, süreç, bağlam ve sonuç ifadelerini birbirinden ayırın. Bir önerme başka bir kavramla ilişkili olsa bile sorunun istediği doğrudan açıklamayı vermiyorsa doğru cevap olamaz. Bu ayrım, çoktan seçmeli sorularda doğru olan fakat soru kökünü karşılamayan çeldiricileri elemek için özellikle önemlidir. Kanıt ve yöntemle çalışma. Türk Dili ve Edebiyatı dersinde Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım konusu incelenirken güvenilir sonuca ulaşmak için şu yöntem kullanılır: metnin bağlamını ve türünü belirlemek, yapı ile dil özelliklerini metinden kanıtlarla çözümlemek, açık ve örtük iletileri yorumlamak ve amaca uygun sözlü ya da yazılı anlatım üretmek Önce sorudaki veri, metin, örnek ya da ilişkiyi belirleyin. Sonra bu kanıtın Ninninin iletişim bağlamı, Masalın anlatıcı dili, Sözlü anlatımda ses veya Dinleyiciye göre anlatma kavramlarından hangisini doğrudan desteklediğini sorun. Kanıtın kaynağını ve bağlamını görmeden sonuç çıkarmayın. İddia ile gerekçe arasındaki bağı açıkça yazmak, ezbere dayalı cevabı önler. Resmî kaynakta verilen kavramsal sınır, yorumun başlangıç noktasıdır; yeni durumlara aktarım ise bu sınırı bozmadan yapılmalıdır. Yeni duruma uygulama ve transfer. Bir uygulama sorusunda önce hangi alan önermesinin sınandığını bulun. Eğer durum Ninni çocuğu uyutma ve sevgi aktarma amacıyla yakın bir iletişim ortamında ezgi, tekrar ve içten söyleyişle oluşturulur. önermesini destekliyorsa Ninninin iletişim bağlamı odağına; Masal anlatıcısı kalıplaşmış başlangıç ve bitiş sözleri, belirsiz zaman-mekân ve olağanüstü olaylarla dinleyeni kurmaca dünyaya taşır. önermesini destekliyorsa Masalın anlatıcı dili odağına dönün. Aynı yolu Vurgu, tonlama, durak ve konuşma hızı ninni ile masalın duygusunu belirginleştirir; yazılı metinde görülmeyen anlam ipuçları üretir. ile Sözlü anlatımda ses ve Sözlü ürün aktarılırken yaş, ortam ve amaç gözetilir; olayın özü korunurken açıklama, tempo ve sözcük seçimi dinleyiciye uyarlanır. ile Dinleyiciye göre anlatma için de izleyin. Sonuca gitmeden önce “Bu kanıt gerçekten hangi kavramın ayırt edici özelliğini gösteriyor?” sorusunu sorun. Günlük yaşam, deney, harita, metin, belge, iletişim ya da düşünce örneği değişebilir; ancak kavram ile açıklama arasındaki mantıksal bağ değişmez. Transfer becerisi bu bağı yeni bağlamda yeniden kurabilmektir. Yanılgıları ayıklama ve öz denetim. Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım çalışılırken en sık hata, dört doğru önermeyi kendi kavramları dışında kullanmaktır. Ninni çocuğu uyutma ve sevgi aktarma amacıyla yakın bir iletişim ortamında ezgi, tekrar ve içten söyleyişle oluşturulur. açıklamasını Masalın anlatıcı dili ile, Masal anlatıcısı kalıplaşmış başlangıç ve bitiş sözleri, belirsiz zaman-mekân ve olağanüstü olaylarla dinleyeni kurmaca dünyaya taşır. açıklamasını Ninninin iletişim bağlamı ile eşleştirmeyin. Benzer biçimde Sözlü anlatımda ses ile Dinleyiciye göre anlatma arasındaki farkı ve Ninninin iletişim bağlamı ile Masalın anlatıcı dili arasındaki bağı açık tutun. Çalışma sonunda dört kart hazırlayın: ön yüze kavramı, arka yüze yalnız o kavrama ait alan önermesini yazın. Kartları karıştırıp açıklamadan kavrama ve kavramdan açıklamaya iki yönde çalışın. Yanlış cevapta yalnız doğru harfi değil, çeldiricinin neden başka bir kavrama ait olduğunu da bir cümleyle belirtin.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım konusu hangi dört odağı kapsar? Cevap: Konu Ninninin iletişim bağlamı, Masalın anlatıcı dili, Sözlü anlatımda ses ve Dinleyiciye göre anlatma odaklarını kapsar. Her odağın kendi alan önermesiyle birlikte öğrenilmesi, kavramların birbirine karıştırılmasını önler. Soru: Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım konusunda Ninninin iletişim bağlamı ile Masalın anlatıcı dili nasıl ayırt edilir? Cevap: Ninninin iletişim bağlamı için ölçüt “Ninni çocuğu uyutma ve sevgi aktarma amacıyla yakın bir iletişim ortamında ezgi, tekrar ve içten söyleyişle oluşturulur.” önermesidir. Masalın anlatıcı dili ise “Masal anlatıcısı kalıplaşmış başlangıç ve bitiş sözleri, belirsiz zaman-mekân ve olağanüstü olaylarla dinleyeni kurmaca dünyaya taşır.” açıklamasıyla tanınır; soru kökünde hangi ölçütün istendiğine bakılmalıdır. Soru: 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinde Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım konusundaki Sözlü anlatımda ses kavramı nasıl denetlenir? Cevap: Sözlü anlatımda ses kavramı “Vurgu, tonlama, durak ve konuşma hızı ninni ile masalın duygusunu belirginleştirir; yazılı metinde görülmeyen anlam ipuçları üretir.” önermesini destekleyen kanıt aranarak denetlenir. Kanıtın bağlamı ve kullanılan Türk Dili ve Edebiyatı yöntemi açıkça belirtilmelidir. Soru: 10. sınıf Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım konusunda Dinleyiciye göre anlatma başlığındaki en sık eşleştirme hatası nedir? Cevap: En sık hata Dinleyiciye göre anlatma için geçerli olan “Sözlü ürün aktarılırken yaş, ortam ve amaç gözetilir; olayın özü korunurken açıklama, tempo ve sözcük seçimi dinleyiciye uyarlanır.” açıklamasını başka bir kavramın tanımı sanmaktır. Kavram adıyla ayırt edici önermeyi birlikte kontrol etmek gerekir. Soru: 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ninni ve Masalda Sözlü Anlatım testlerine nasıl hazırlanmalıyım? Cevap: Dört kavram için çift yönlü kartlar hazırlayın; önce Ninninin iletişim bağlamı ve Masalın anlatıcı dili, sonra Sözlü anlatımda ses ve Dinleyiciye göre anlatma çiftlerini karşılaştırın. Her yanlışta çeldiricinin hangi kavrama ait olduğunu yazın.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.