LGS İngilizce: Teen Life: Tercih, Rutin ve Metin Kanıtıyla Okuma

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. Teen Life çalışmasında kısa metinler gençlerin tercihlerini, rutinlerini ve görüşlerini anlatır. Senden beklenen bütün insanların aynı alışkanlıklara sahip olduğunu varsaymak değil, yalnız anlatılan kişiyi doğru anlamaktır. Bu derste İngilizce metindeki kanıtı işaretleyecek; Türkçe açıklamalarla beğeni, sıklık ve çıkarım ayrımlarını öğreneceksin. Altı bölüm ve üç aşamalı test yazılı okuma içindir; konuşma veya dinleme performansı puanlanmaz.

2. Ayrıntılı anlatım

   Beğeni ile karşılaştırmalı tercihi ayır. “I like drawing.” bir etkinliğin sevildiğini söyler. “I prefer drawing to taking photos.” iki etkinliği karşılaştırır ve çizimi öne çıkarır. İkinci cümle fotoğraf çekmekten nefret edildiğini kanıtlamaz. Prefer A to B yapısında önce söylenen tercih edilir. Kelimelerin yerini ters okumak tercihi ters çevirmene yol açar. “I enjoy both.” iki etkinliğin de sevildiğini anlatabilir; hangisinin daha çok sevildiğini ayrıca söylemez. Bağlamlı kelime kutusu hazırlayalım: enjoy — keyif almak; prefer — tercih etmek; can't stand — katlanamamak; be keen on — çok ilgili olmak; favourite — en sevilen. “Eylül is keen on board games.” cümlesi Eylül'ün masa oyunlarına ilgisini anlatır; her oyunda kazandığını söylemez. “I can't stand loud music.” güçlü bir hoşlanmama bildirir, kişinin müzik yapamadığını anlatan bir yetenek cümlesi değildir. “This activity is exciting for me.” kişisel görüştür. Başkasının aynı etkinliği boring bulması mümkündür; metin soruşturması hangi kişinin hangi görüşü söylediğini izlemelidir. Kendini dene: “I like swimming, but I prefer cycling.” diyen biri yüzmeyi seviyor mu? Evet. En çok hangisini seçiyor? Verilen iki etkinlik arasında bisikleti. Bir tercihi yorumlarken seviyor/sevmiyor ile daha çok tercih ediyor ayrımını iki ayrı kutuya yaz. Bu ayrım daha sonra etkinlik seçme sorularında önemli olacak. Rutin ve sıklığı abartmadan yorumla. Rutin tekrar eden alışkanlıktır. “Kerem reads after dinner on weekdays.” metni hafta içi akşam yemeğinden sonraki alışkanlığı anlatır. Şu anda ne yaptığını söylemek zorunda değildir. Usually genellikle, sometimes bazen, rarely seyrek, never hiç anlamındadır. Bu sözcüklere her bağlamda değişmez yüzde atama; metin ayrıca sayı vermiyorsa usually için kesin gün adedi çıkaramayız. “I usually walk to school, but I take the bus on rainy days.” cümlesi genel alışkanlığa istisna ekler. Buradan “He always walks.” sonucu çıkmaz. “She never plays online games.” ise verilen rutin anlatımında çevrim içi oyunun yapılmadığını belirtir; kızın bilgisayarı bulunmadığını söylemez. Bir davranışın sıklığını neden veya sahip olunan eşya ile karıştırma. How often sıklık, what time saat, how long süre sorar. “Twice a week” haftada iki kez demektir; “for two hours” iki saat süredir. Bu iki cevap farklı sorular içindir. Hafta çizelgesinde salı ve cuma gitar dersi varsa o çizelge için haftada iki kez diyebilirsin. Fakat bu etkinliği en çok sevdiğini yalnız sıklıktan kesin çıkaramazsın; zorunlu bir ders de olabilir. İlk testte sayısal olmayan sıklık sözcüklerini abartmadan yorumla; metnin açık vermediği oranı kendin ekleme. Kişiyi, zamanı ve olay sırasını izle. Kısa bir gün anlatısını okuyalım: “After school, Sude has a snack. Then she practises the piano. She does her homework before dinner.” Burada önce atıştırma, sonra piyano çalışması vardır; ödev akşam yemeğinden önce yapılır. Metin piyano ile ödevin tam saatlerini söylemiyor. Önce/sonra ilişkisi ile kesin saat bilgisi aynı şey değildir. Before önce, after sonra, then ardından anlamında sıra kurmana yardım eder. Kişi değişimini de izle. “Mert likes comics. His sister likes travel books. They visit the library together.” metninde his sister başka kişidir; Mert'in çizgi roman ilgisini kız kardeşine aktarma. They ikisini birlikte gösterir. Bir soruda zamirin kime döndüğünü bulmak için en yakın uygun kişi veya grubu ve cümlenin anlamını birlikte kontrol et; yalnız hemen önceki sözcüğe mekanik bağlama. Bir alışkanlığın nedeni verilmiş olabilir: “I go early because the reading room is quiet then.” Burada erken gitme davranış, ortamın sessiz olması nedendir. “The room is always quiet.” sonucu ise metni genişletir; then o zamanı sınırlar. Okurken üç küçük işaret kullanabilirsin: kişi adını daire içine al, zaman sözcüğünün altını çiz, neden ifadesini kutula. Kısa metinde bu üç işi yapmak uzun çeviriden daha yararlı olabilir. İkinci aşamada bilgi ayrıntısı ve cümle bağlantısı birlikte çalışılacak. Metin ile çizelge arasında bilgi aktar. Bir çizelge, cümlelerle verilen bilgiyi daha kısa gösterebilir. Örnek haftalık kayıt: “Monday: cycling; Wednesday: reading club; Friday: cycling.” Bu kayda göre bisiklet iki gün, okuma kulübü bir gün görünür. “Cycling takes longer.” diyemeyiz; süreler verilmedi. “Cycling is the favourite activity.” de kesin değildir; çizelge beğeni puanı içermiyor. Sütun başlığını okumadan sayılardan yorum çıkarma. Örnek bir metin şöyle olsun: “I practise chess for thirty minutes on Saturday. On Sunday I draw for one hour.” Bilgi aktarımında etkinlik, gün ve süre üçlüsü korunmalıdır. Çizelgeye chess — Sunday — one hour yazarsan metinde geçen doğru parçaları yanlış birleştirmiş olursun. Yanlış seçenekler bazen uydurma kelimelerle değil, doğru ayrıntıların yerlerini değiştirerek oluşturulur. Kayıtlar için kapsamı açık tut: “This week's record” yalnız bu haftayı anlatır. Bir haftada kütüphaneye gitmemek hiçbir zaman gitmediğini kanıtlamaz. “All her free evenings are listed.” denmişse listedeki uygunlukların tamam olduğunu kabul edebilirsin; böyle bir ifade yoksa boş günü kesin boş sanma. Kendi kontrolünde başlıkları sözlü ifade et: bu sütun sıklık mı, süre mi, tercih mi? Sonra seçtiğin cümlenin aynı niceliği anlatıp anlatmadığına bak. Bu beceri grafik gerektirmeden düz metinle de çalışılabilir; burada okunabilir kısa listeler kullanıyoruz. Tercih ve uygunluk koşullarını birleştir. Bir etkinliğin ilgiye uygun olması, zamanının da uygun olduğu anlamına gelmez. “I prefer quiet activities. I am free only on Thursday.” mesajıyla “Drawing: Thursday, quiet; Football: Thursday, noisy; Reading: Tuesday, quiet.” planını birleştirelim. Sessiz etkinlik isteği ve perşembe koşulu birlikte çizime yöneltir. Yalnız gün veya yalnız ilgi üzerinden seçim yapmak eksik kontrol olur. Örnekte etkinliklerin niteliği açık verilmiştir; kişisel varsayımla her etkinliği sessiz veya gürültülü saymamalısın. İki arkadaş için “Both want an outdoor activity.” deniyorsa seçimin ikisini de karşılaması gerekir. Biri sabah, biri öğleden sonra uygunsa ortak saat bulunmayabilir. Her sorunun mutlaka bir etkinlik seçtirmesi gerekmez; yeterli bilgi yok veya ortak plan yok sonucunu da kanıta göre tanı. Available müsait, indoors kapalı alanda, outdoors açık havada anlamındadır. Bir tercih tablosunda only, both, except gibi sınırlayan sözcükler özellikle önemlidir. Bir planı elemek için kısa gerekçe yaz: zamanı uymuyor, belirtilen etkinlik türü uymuyor veya gereken bilgi verilmemiş. Ancak bütçe, ulaşım veya sağlık hakkında metinde bulunmayan bir engel ekleme. Özgün senaryolarımızda gerekli kısıtlar açık yazılır. Gerçek yaşamda plan yapmak için eksik ayrıntılar ayrıca sorulur. Bu bölümün amacı sadece en sevilen etkinliği bulmak değil, verilen bilgilerin birlikte çalışmasını sağlamaktır. Cevabı iki farklı kanıtla desteklemek, tek anahtar kelimeye dayanma alışkanlığını azaltır. Görüşü, çıkarımı ve bilinmeyeni ayır. “I think jazz is relaxing.” cümlesi konuşanın görüşüdür; herkes için ölçülmüş bir gerçek değildir. “Our club meets at four.” ise metinde bildirilen bir plan bilgisidir. İkisinin kaynağını ve kapsamını ayır. Bir metinden çıkarım yaparken verilen bilgiler arasında bağ kurabilirsin; fakat metnin söylemediği özel ayrıntıyı kesinleştiremezsin. Birinin kitap sevmesi kütüphanedeki bütün kitapları okuduğunu kanıtlamaz. Ana fikir sorusunda metnin çoğunu kapsayan ama gereksiz genelleme eklemeyen başlığı ara. Bir öğrenci sabah ve akşam yaptığı işleri anlatıyorsa “A student's daily routine” uygun olabilir; sadece bir cümlede geçen bisikleti bütün metnin ana konusu sayma. “Which question has no answer in the text?” sorusunda seçeneklerin her birini metinle eşleştir. İki soru açık cevaplanıyorsa onları ele; bilgi yokluğunu kendi bilginle doldurma. Son özdenetiminde kısa, kurgusal bir rutin yazabilirsin. Bir tercih, bir sıklık ve bir zaman ayrıntısı ekle; sonra başka birinin senin yazından güvenle çıkarabileceği tek cümleyi seç. Bu açık yazma alıştırması otomatik puanlanmaz; testler yalnız hazır yazılı materyali anlama üzerinedir. Yanlış yaptığında “Hangi sözcüğü atladım?” ve “Metne hangi bilgiyi ben ekledim?” sorularını sor. Usually yerine always, bazen yerine never veya kişisel görüş yerine genel gerçek koymak küçük görünen fakat anlamı değiştiren hatalardır.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.