11. Sınıf Tarih Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler Konu Anlatımı

Rehberli anlatımda söylenen yönlendirmeler dâhil tam metin. Düşünme araları sessizdir.

1. Giriş

   Konuya başlayalım. 11. sınıf Tarih dersindeki Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler konusu, birbirini tamamlayan dört odağı birlikte kurar: Kanun-ı Esasi, Birinci Meşrutiyet, İkinci Meşrutiyet ve 31 Mart Olayı. Bu derste amaç yalnız kavram adlarını hatırlamak değildir; her kavramın hangi kanıtla desteklendiğini, hangi açıklamayla karıştırılmaması gerektiğini ve yeni bir durumda nasıl kullanılacağını görmektir. Çalışma boyunca resmî öğretim programındaki kapsam korunur. Metin sesli okumaya uygun sade cümlelerle düzenlenmiştir. Önce kavramları tanımlayın, ardından alan önermelerini karşılaştırın ve son olarak açıklamayı uygun kavramla eşleştirerek öğrenmenizi denetleyin.

2. Ayrıntılı anlatım

   Birinci kavram çiftini yerleştirme. Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler konusu için ilk ayrım Kanun-ı Esasi ile Birinci Meşrutiyet arasında kurulur. Kanun-ı Esasi için temel önerme şöyledir: 1876 Kanun-ı Esasi Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasıdır ve padişah yetkileriyle iki meclisli yapıyı birlikte düzenlemiştir. Buna karşılık Birinci Meşrutiyet şu açıklamayla tanınır: Birinci Meşrutiyet temsilî meclisi başlatmış fakat 1877-1878 savaşı koşullarında meclisin kapatılmasıyla kesintiye uğramıştır. İki cümleyi yan yana okumak, aynı konu içinde farklı işlevleri ayırmayı sağlar. Çalışırken kavram adını tek başına ezberlemek yerine açıklamadaki özne, ilişki ve sonucu işaretleyin. Ardından her önermeyi kendi sözcüklerinizle yeniden kurun. Böylece benzer görünen seçeneklerde yalnız anahtar kelimeye değil, ifadenin tamamına dayanarak karar verebilirsiniz. İkinci kavram çiftini ilişkilendirme. Konunun ikinci kavram çifti İkinci Meşrutiyet ve 31 Mart Olayı başlıklarından oluşur. İkinci Meşrutiyet için doğrulanması gereken alan önermesi şudur: 1908 İkinci Meşrutiyet anayasal düzeni ve meclisi yeniden yürürlüğe koyarak siyasal örgütlenme ile basın hayatını canlandırmıştır. 31 Mart Olayı ise şu sınırla açıklanır: 1909’daki 31 Mart Olayı meşrutiyet karşıtı ayaklanma olarak bastırılmış ve ardından padişah yetkileri anayasal değişikliklerle sınırlandırılmıştır. Bu iki odağı çözümlerken neden, süreç, bağlam ve sonuç ifadelerini birbirinden ayırın. Bir önerme başka bir kavramla ilişkili olsa bile sorunun istediği doğrudan açıklamayı vermiyorsa doğru cevap olamaz. Bu ayrım, çoktan seçmeli sorularda doğru olan fakat soru kökünü karşılamayan çeldiricileri elemek için özellikle önemlidir. Kanıt ve yöntemle çalışma. Tarih dersinde Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler konusu incelenirken güvenilir sonuca ulaşmak için şu yöntem kullanılır: tarihsel soruyu açıkça kurmak, kaynağın üretildiği bağlamı ve bakış açısını incelemek, bağımsız kanıtları karşılaştırmak ve değişim ile nedenselliği anakronizme düşmeden açıklamak Önce sorudaki veri, metin, örnek ya da ilişkiyi belirleyin. Sonra bu kanıtın Kanun-ı Esasi, Birinci Meşrutiyet, İkinci Meşrutiyet veya 31 Mart Olayı kavramlarından hangisini doğrudan desteklediğini sorun. Kanıtın kaynağını ve bağlamını görmeden sonuç çıkarmayın. İddia ile gerekçe arasındaki bağı açıkça yazmak, ezbere dayalı cevabı önler. Resmî kaynakta verilen kavramsal sınır, yorumun başlangıç noktasıdır; yeni durumlara aktarım ise bu sınırı bozmadan yapılmalıdır. Yeni duruma uygulama ve transfer. Bir uygulama sorusunda önce hangi alan önermesinin sınandığını bulun. Eğer durum 1876 Kanun-ı Esasi Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasıdır ve padişah yetkileriyle iki meclisli yapıyı birlikte düzenlemiştir. önermesini destekliyorsa Kanun-ı Esasi odağına; Birinci Meşrutiyet temsilî meclisi başlatmış fakat 1877-1878 savaşı koşullarında meclisin kapatılmasıyla kesintiye uğramıştır. önermesini destekliyorsa Birinci Meşrutiyet odağına dönün. Aynı yolu 1908 İkinci Meşrutiyet anayasal düzeni ve meclisi yeniden yürürlüğe koyarak siyasal örgütlenme ile basın hayatını canlandırmıştır. ile İkinci Meşrutiyet ve 1909’daki 31 Mart Olayı meşrutiyet karşıtı ayaklanma olarak bastırılmış ve ardından padişah yetkileri anayasal değişikliklerle sınırlandırılmıştır. ile 31 Mart Olayı için de izleyin. Sonuca gitmeden önce “Bu kanıt gerçekten hangi kavramın ayırt edici özelliğini gösteriyor?” sorusunu sorun. Günlük yaşam, deney, harita, metin, belge, iletişim ya da düşünce örneği değişebilir; ancak kavram ile açıklama arasındaki mantıksal bağ değişmez. Transfer becerisi bu bağı yeni bağlamda yeniden kurabilmektir. Yanılgıları ayıklama ve öz denetim. Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler çalışılırken en sık hata, dört doğru önermeyi kendi kavramları dışında kullanmaktır. 1876 Kanun-ı Esasi Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasıdır ve padişah yetkileriyle iki meclisli yapıyı birlikte düzenlemiştir. açıklamasını Birinci Meşrutiyet ile, Birinci Meşrutiyet temsilî meclisi başlatmış fakat 1877-1878 savaşı koşullarında meclisin kapatılmasıyla kesintiye uğramıştır. açıklamasını Kanun-ı Esasi ile eşleştirmeyin. Benzer biçimde İkinci Meşrutiyet ile 31 Mart Olayı arasındaki farkı ve Kanun-ı Esasi ile Birinci Meşrutiyet arasındaki bağı açık tutun. Çalışma sonunda dört kart hazırlayın: ön yüze kavramı, arka yüze yalnız o kavrama ait alan önermesini yazın. Kartları karıştırıp açıklamadan kavrama ve kavramdan açıklamaya iki yönde çalışın. Yanlış cevapta yalnız doğru harfi değil, çeldiricinin neden başka bir kavrama ait olduğunu da bir cümleyle belirtin.

3. Sık sorulanlar

   Sık sorulan sorular. Soru: 11. sınıf Tarih Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler konusu hangi dört odağı kapsar? Cevap: Konu Kanun-ı Esasi, Birinci Meşrutiyet, İkinci Meşrutiyet ve 31 Mart Olayı odaklarını kapsar. Her odağın kendi alan önermesiyle birlikte öğrenilmesi, kavramların birbirine karıştırılmasını önler. Soru: Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler konusunda Kanun-ı Esasi ile Birinci Meşrutiyet nasıl ayırt edilir? Cevap: Kanun-ı Esasi için ölçüt “1876 Kanun-ı Esasi Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasıdır ve padişah yetkileriyle iki meclisli yapıyı birlikte düzenlemiştir.” önermesidir. Birinci Meşrutiyet ise “Birinci Meşrutiyet temsilî meclisi başlatmış fakat 1877-1878 savaşı koşullarında meclisin kapatılmasıyla kesintiye uğramıştır.” açıklamasıyla tanınır; soru kökünde hangi ölçütün istendiğine bakılmalıdır. Soru: 11. sınıf Tarih dersinde Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler konusundaki İkinci Meşrutiyet kavramı nasıl denetlenir? Cevap: İkinci Meşrutiyet kavramı “1908 İkinci Meşrutiyet anayasal düzeni ve meclisi yeniden yürürlüğe koyarak siyasal örgütlenme ile basın hayatını canlandırmıştır.” önermesini destekleyen kanıt aranarak denetlenir. Kanıtın bağlamı ve kullanılan Tarih yöntemi açıkça belirtilmelidir. Soru: 11. sınıf Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler konusunda 31 Mart Olayı başlığındaki en sık eşleştirme hatası nedir? Cevap: En sık hata 31 Mart Olayı için geçerli olan “1909’daki 31 Mart Olayı meşrutiyet karşıtı ayaklanma olarak bastırılmış ve ardından padişah yetkileri anayasal değişikliklerle sınırlandırılmıştır.” açıklamasını başka bir kavramın tanımı sanmaktır. Kavram adıyla ayırt edici önermeyi birlikte kontrol etmek gerekir. Soru: 11. sınıf Tarih Meşrutiyet ve Anayasal Gelişmeler testlerine nasıl hazırlanmalıyım? Cevap: Dört kavram için çift yönlü kartlar hazırlayın; önce Kanun-ı Esasi ve Birinci Meşrutiyet, sonra İkinci Meşrutiyet ve 31 Mart Olayı çiftlerini karşılaştırın. Her yanlışta çeldiricinin hangi kavrama ait olduğunu yazın.

4. Bölüm 4

   Şimdi öğrendiğini dene. Kısa testi çöz; her seçenekteki açıklamayla doğru yöntemi pekiştir. Teste başla.