4. SINIF · ÖZGÜN EK ÇALIŞMA

Kelime ve anlam atölyesi

Cümledeki anlamı bul: eş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli sözcükleri özgün kısa bağlamlarla çalış.

Bu yazılı alıştırmalar süre, puan, ses kaydı veya zekâ ölçümü içermez. Seçimler yalnız açık sayfada tutulur; hesabına, Çalışmalarım'a, veliye veya eğitimciye kaydedilmez. Sayfayı kapatınca kaybolur.

Sözcüğü cümlesiyle birlikte düşün

Bu sınıfta 5 eş anlamlı, 5 zıt anlamlı ve 4 eş sesli sözcük alıştırması var. Sözcüğü cümlesiyle birlikte düşün; gerektiğinde yönergeyi bir yetişkin okuyabilir.

Eş anlamlı sözcükler

Bağlamdaki anlamı koruyan sözcüğü bul. Bir sözcüğün her cümlede aynı eş anlamlısı olmayabilir.

Bahçe için alan

Okulun geniş bahçesi bize dışarıda çalışma olanağı sağlıyor.

Burada “olanak” yerine hangi sözcük anlamı korur?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

İmkân ve olanak bu cümlede aynı anlamdadır. Bahçe dışarıda çalışmayı mümkün kılan bir koşul sağlar.

  1. Zorunluluk: Zorunluluk, yapmak mecburiyetinde olmayı anlatır. Cümlede dışarıda çalışmanın mümkün olduğu söyleniyor; mecburiyet yok.
  2. İmkân: İmkân ve olanak bu cümlede aynı anlamdadır. Bahçe dışarıda çalışmayı mümkün kılan bir koşul sağlar.
  3. Engel: Engel, bir işi güçleştiren veya durduran durumdur. Olanak ise burada işi yapabilme fırsatı sağlar; aynı anlam değildir.

Kısa anlatı

Yazar, bir fidanın büyümesini anlatan kısa bir öykü yazdı.

Bu cümlede “öykü” sözcüğünün eş anlamlısı hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Hikâye ve öykü burada aynı anlatı türünü adlandırır. Bu cümlede biri diğerinin yerine kullanılabilir.

  1. Haber: Haber, bir olay veya durum hakkında bilgi iletir. Cümledeki öykünün mutlaka haber olduğu söylenemez; sözcükler eş anlamlı değildir.
  2. Şiir: Şiir başka bir yazı türüdür. Kısa olması bir öyküyü şiir yapmaz; öykü sözcüğünün eş anlamlısı değildir.
  3. Hikâye: Hikâye ve öykü burada aynı anlatı türünü adlandırır. Bu cümlede biri diğerinin yerine kullanılabilir.

Tohumları karşılaştıralım

Deney ekibi, tohumları saymak için aynı yöntemi kullandı.

Bu cümlede “yöntem” sözcüğünün eş anlamlısı hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Metot ve yöntem, bir işte izlenen düzenli yolu anlatır. Ekibin sayma işini nasıl yaptığı söz konusudur.

  1. Sonuç: Sonuç, işin sonunda elde edilen bilgidir. Yöntem ise o sonuca ulaşırken izlenen yoldur; aynı şey değildir.
  2. Araç: Araç, bir işi yapmaya yarayan nesnedir. Aynı aracı farklı yöntemlerle kullanabiliriz; sözcükler eş anlamlı değildir.
  3. Metot: Metot ve yöntem, bir işte izlenen düzenli yolu anlatır. Ekibin sayma işini nasıl yaptığı söz konusudur.

Müzedeki çizim

Lale, çizimdeki küçük ayrıntıları fark etmek için resme dikkatle baktı.

“Ayrıntı” yerine hangi sözcük bu cümledeki anlamı korur?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Detay, ayrıntı ile aynı anlamdadır. Resmi oluşturan küçük özellikler anlatılır.

  1. Detay: Detay, ayrıntı ile aynı anlamdadır. Resmi oluşturan küçük özellikler anlatılır.
  2. Çerçeve: Çerçeve resmin kenarındaki bölümdür. Her ayrıntı çerçeve değildir; resmin içindeki küçük özellikler de ayrıntıdır.
  3. Bütün: Bütün, parçaların tamamını anlatır. Ayrıntı ise bütünün küçük bir özelliğidir; aynı anlamda değildir.

Gözlem kutusu

Etkinliğe katılmanın koşulu, boş gözlem formunu yanında getirmekti.

Burada “koşul” yerine hangi sözcük kullanılabilir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Şart ve koşul, burada katılmak için yerine getirilmesi gereken durumu anlatır. Anlam korunur.

  1. Öneri: Öneri, yapılması tavsiye edilen şeydir; mutlaka yerine getirilmesi gerekmez. Cümledeki koşul ise katılmak için gereklidir.
  2. Şart: Şart ve koşul, burada katılmak için yerine getirilmesi gereken durumu anlatır. Anlam korunur.
  3. Haber: Haber, bir olay veya durum hakkında verilen bilgidir. Katılım koşulu anlamının eş anlamlısı değildir.

Zıt anlamlı sözcükler

Aynı özellik bakımından karşıt anlamı bul. Sadece farklı olmak veya sözcüğe “değil” eklemek yeterli değildir.

Sergideki yazı

Sergi için bir günlük geçici bir yazı asıldı. Diğer yazı uzun süre kalması için hazırlanmıştı.

Uzun süre kalacak yazı için, “geçici” sözcüğünün hangi zıt anlamlısı uygundur?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Kalıcı, devamlılığını koruyanı anlatır. Bu bağlamda yalnız kısa bir süre duran geçici yazının karşıtıdır.

  1. Kalıcı: Kalıcı, devamlılığını koruyanı anlatır. Bu bağlamda yalnız kısa bir süre duran geçici yazının karşıtıdır.
  2. Kısa: Kısa, yazının uzunluğunu veya sürenin miktarını anlatabilir. Burada yazının kalıp kalmayacağı soruluyor; geçicinin zıttı kalıcıdır.
  3. Renkli: Renkli, görünüşle ilgili bir özelliktir. Hem geçici hem kalıcı yazılar renkli olabilir; zıt anlam kurmaz.

Gerekli alışveriş

Deniz yalnız ihtiyaç duyduğu araçları alıp parasını dikkatli kullanıyor; tutumlu davranıyor.

İhtiyacı olmadığı hâlde düşünmeden çok para harcamayı anlatan zıt anlamlı sözcük hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Savurgan, gereksiz ve ölçüsüz harcayanı anlatır. Bu bağlamda tutumlu davranmanın karşıtıdır; kişinin değerini veya gelirini ölçmüyoruz.

  1. Yoksul: Yoksul, maddi imkânın az olmasını anlatır. Bir kişinin parasının miktarı onun harcama davranışının zıttı değildir.
  2. Savurgan: Savurgan, gereksiz ve ölçüsüz harcayanı anlatır. Bu bağlamda tutumlu davranmanın karşıtıdır; kişinin değerini veya gelirini ölçmüyoruz.
  3. Zengin: Zengin, maddi imkânın çok olmasını anlatır. Zengin biri tutumlu da olabilir; gelir miktarı ile harcama davranışını karıştırmamalıyız.

Ekmek üzerine metin

Metinde, yeni pişmiş taze ekmek ile uzun süre bekleyip yumuşaklığını yitirmiş ekmek karşılaştırılıyor.

Beklemiş ekmek için “taze” sözcüğünün hangi zıt anlamlısı uygundur?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Bayat, bu bağlamda taze sözcüğünün zıttıdır. Ekmek, beklediği için ilk tazeliğini yitirmiştir; burada yiyecek deneme görevi yoktur.

  1. Bayat: Bayat, bu bağlamda taze sözcüğünün zıttıdır. Ekmek, beklediği için ilk tazeliğini yitirmiştir; burada yiyecek deneme görevi yoktur.
  2. Sıcak: Sıcak, ekmeğin sıcaklığıyla ilgilidir. Taze ekmek soğumuş olabilir; sıcaklık ile tazelik aynı özellik değildir.
  3. Yuvarlak: Yuvarlak, ekmeğin biçimini anlatır. Hem taze hem bayat ekmek yuvarlak olabilir.

Kitap bağışı çizelgesi

Pazartesi kitap sayısı artmış, yeni kitaplar gelmişti. Salı bazı kitaplar ödünç verilince sayı önceki güne göre düştü.

Salı günkü değişimi, “artmak” sözcüğünün hangi zıttı anlatır?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Azalmak, miktar bakımından artmak eyleminin zıttıdır. Salı günü kitap sayısı önceki güne göre daha azdır.

  1. Sıralamak: Sıralamak, nesneleri belirli bir düzene koymaktır. Sıralama yapılırken kitap sayısı değişmeyebilir.
  2. Saymak: Saymak, miktarı belirlemektir. Saymak tek başına miktarın arttığını veya azaldığını bildirmez.
  3. Azalmak: Azalmak, miktar bakımından artmak eyleminin zıttıdır. Salı günü kitap sayısı önceki güne göre daha azdır.

Çalışma masaları

İlk masada araçlar yerli yerinde, masa düzenli. Diğer masada kâğıtlar ve kalemler gelişigüzel yayılmış.

İkinci masayı anlatırken, “düzenli” sözcüğünün hangi zıttını kullanırız?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Dağınık, bu bağlamda düzenli sözcüğünün karşıtıdır. Araçların yerli yerinde değil gelişigüzel bulunması anlatılır; kişileri etiketlemiyoruz.

  1. Kalabalık: Kalabalık, çok sayıda kişinin bir arada olmasını anlatabilir. Masadaki araçların yerli yerinde olup olmadığını belirtmez.
  2. Dağınık: Dağınık, bu bağlamda düzenli sözcüğünün karşıtıdır. Araçların yerli yerinde değil gelişigüzel bulunması anlatılır; kişileri etiketlemiyoruz.
  3. Geniş: Geniş, masanın eninin fazla olmasını anlatır. Geniş bir masa da düzenli veya dağınık olabilir.

Eş sesli sözcükler

Aynı yazılan ve söylenen sözcüğün farklı anlamlarını cümlelerden ayırt et. Bu bölüm yazılıdır; ses kaydı veya telaffuz ölçümü yoktur.

Gölette ve bahçede

“Gölette bir kaz yüzüyordu.” ve “Fidan için toprağı biraz kaz.” cümlelerini oku.

İki “kaz” sözcüğünün anlamları sırasıyla hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

İlk kaz bir kuşun adıdır. İkinci kaz, toprağı açma eylemini bildirir. Aynı yazılış iki farklı anlam taşır; burada gerçek kazı yapma görevi yoktur.

  1. Kuş / kazmak eylemi: İlk kaz bir kuşun adıdır. İkinci kaz, toprağı açma eylemini bildirir. Aynı yazılış iki farklı anlam taşır; burada gerçek kazı yapma görevi yoktur.
  2. İki cümlede de kuş: Göletteki kaz kuştur. İkinci cümlede bir kuş anlatılmıyor; bir eylem söyleniyor. Bu yüzden iki kullanım aynı anlamda değildir.
  3. İki cümlede de toprak: Toprak ikinci cümlede eylemin yapıldığı şeydir, kaz sözcüğünün anlamı değildir. İlk cümlede de toprak anlatılmıyor.

Konuşan kişi ve küçük leke

“Bu resmi ben çizdim.” cümlesinde konuşan kişi kendinden söz ediyor. “Yanağında küçük bir ben vardı.” cümlesinde derideki küçük leke anlatılıyor.

Bu iki “ben” sözcüğünün anlamları sırasıyla hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

İlk ben, konuşan kişinin kendisini gösterir. İkinci ben, derideki küçük lekenin adıdır. Bu ayrı anlamlar sözcüğü eş sesli yapar; sağlık değerlendirmesi yapmıyoruz.

  1. İki cümlede de kişi: İlk ben konuşan kişiyi gösterir. İkinci ben bir kişiyi değil, derideki küçük lekeyi adlandırır; ikisi de kişi anlamında değildir.
  2. Renk / sayı: Bu cümlelerde ben sözcüğü renk veya sayı adı değildir. Anlamı, cümledeki kişi ve leke bağlamları belirliyor.
  3. Konuşan kişi / derideki küçük leke: İlk ben, konuşan kişinin kendisini gösterir. İkinci ben, derideki küçük lekenin adıdır. Bu ayrı anlamlar sözcüğü eş sesli yapar; sağlık değerlendirmesi yapmıyoruz.

Hava ve sürahi

“Hava bülteninde dolu yağışı anlatıldı.” ve “Su dolu sürahi masadaydı.” cümlelerini oku.

“Dolu” sözcüğünün bu iki cümledeki anlamları sırasıyla hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

İlk dolu, buz taneleri biçiminde yağan yağışın adıdır. İkinci dolu, sürahinin içinde su bulunduğunu anlatır. Aynı yazılış farklı anlamlar taşır.

  1. İki cümlede de yağış: İlk cümlede bir yağış türü anlatılır. İkinci cümlede sürahinin içindeki su anlatıldığı için iki kullanım da yağış değildir.
  2. İçi boş olma / yağış: İlk dolu içi boş olmayı anlatmaz; bir yağışın adıdır. İkinci cümlede de yağış değil sürahinin içinin dolması söz konusudur.
  3. Buz tanesi biçimindeki yağış / içi dolmuş olma: İlk dolu, buz taneleri biçiminde yağan yağışın adıdır. İkinci dolu, sürahinin içinde su bulunduğunu anlatır. Aynı yazılış farklı anlamlar taşır.

Vücut ve kitaplık kartları

Bir kartta “Diz, bacağımızdaki eklemlerden biridir.” yazıyor. Diğerinde “Kitapları boylarına göre diz.” yazıyor.

İki cümledeki “diz” sözcüğünün anlamları sırasıyla hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

İlk diz bir eklemin adıdır. İkinci diz, kitapları sıraya koyma eylemini bildirir. Yazılışları aynı olsa da anlamları farklıdır.

  1. İki cümlede de eklem: İkinci cümlede vücudumuzdan söz edilmiyor. Kitapları boylarına göre sıraya koyma işi isteniyor.
  2. Eklem / dizmek eylemi: İlk diz bir eklemin adıdır. İkinci diz, kitapları sıraya koyma eylemini bildirir. Yazılışları aynı olsa da anlamları farklıdır.
  3. Kitap / boy: Kitap sıralanan nesnedir, boy ise sıralama ölçütüdür. Diz sözcüğü bu nesnelerin adı değil, ikinci cümledeki eylemdir.

Kâğıtta: önce cümleyi oku, bir seçeneği işaretle ve nedenini anlat. Açıklamalar yetişkin rehberidir; bir not veya tam deneme sonucu değildir.

Yazılı bağlamlar hazır. Etkileşim bu sayfada çalışır; hesap kaydı oluşturmaz.

Bu sınıftaki 14 alıştırma yalnız bir ek çalışma dilimidir; tüm kelime bilgisi, tüm müfredat, eğitimci/MEB onayı veya tam test/deneme değildir. Sesli söyleyiş ve telaffuz değerlendirmesi bu bölümde yoktur.