3. SINIF · ÖZGÜN EK ÇALIŞMA

Kelime ve anlam atölyesi

Cümledeki anlamı bul: eş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli sözcükleri özgün kısa bağlamlarla çalış.

Bu yazılı alıştırmalar süre, puan, ses kaydı veya zekâ ölçümü içermez. Seçimler yalnız açık sayfada tutulur; hesabına, Çalışmalarım'a, veliye veya eğitimciye kaydedilmez. Sayfayı kapatınca kaybolur.

Sözcüğü cümlesiyle birlikte düşün

Bu sınıfta 5 eş anlamlı, 5 zıt anlamlı ve 4 eş sesli sözcük alıştırması var. Sözcüğü cümlesiyle birlikte düşün; gerektiğinde yönergeyi bir yetişkin okuyabilir.

Eş anlamlı sözcükler

Bağlamdaki anlamı koruyan sözcüğü bul. Bir sözcüğün her cümlede aynı eş anlamlısı olmayabilir.

Soruya dönüş

Öğrenci soruya kısa bir yanıt verdi.

Bu cümlede “yanıt” yerine hangi sözcük anlamı korur?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Cevap ve yanıt bu cümlede aynı anlamdadır. Öğrencinin soruya verdiği karşılık anlatılır.

  1. Cevap: Cevap ve yanıt bu cümlede aynı anlamdadır. Öğrencinin soruya verdiği karşılık anlatılır.
  2. Tahmin: Tahmin, kesin bilgi olmadan yapılan kestirimdir. Bir yanıt tahmin olabilir ama her yanıt tahmin değildir; eş anlamlı değildir.
  3. Soru: Soru, yanıt bekleyen sözdür; yanıt ise ona verilen karşılıktır. İkisi aynı anlama gelmez.

Vücuttaki organ

Doktor, göğüsteki organı anlatırken “Yürek kanı vücuda pompalar.” dedi.

Bu gerçek organ anlamında “yürek” yerine hangi sözcük kullanılır?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Kalp ve yürek burada aynı organı adlandırır. Cümle mecaz değil, kanı pompalayan organ anlamındadır.

  1. Cesaret: Yürek bazen cesaret anlamında kullanılır; ancak burada kan pompalayan gerçek organ anlatılıyor. Cesaret bu cümlede uygun değildir.
  2. Akciğer: Akciğer solunumla ilgili başka bir organdır. Kanı pompalayan yüreğin eş anlamlısı değildir.
  3. Kalp: Kalp ve yürek burada aynı organı adlandırır. Cümle mecaz değil, kanı pompalayan organ anlamındadır.

Gözlem yürüyüşü

Sınıfımız, bitkileri gözlemlemek için bir doğa gezisine çıktı.

“Doğa” sözcüğünün bu cümledeki eş anlamlısı hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Tabiat, burada doğa ile aynı anlamdadır. Gezinin yapıldığı doğal çevre anlatılır.

  1. Bahçe: Bahçe, bitki yetiştirilen belirli bir alandır. Doğa yalnız bahçelerden oluşmaz; anlamı daraltmış oluruz.
  2. Tabiat: Tabiat, burada doğa ile aynı anlamdadır. Gezinin yapıldığı doğal çevre anlatılır.
  3. Şehir: Şehir, insanların yaşadığı yerleşim alanıdır. Doğa sözcüğüyle aynı anlamda değildir.

Kitaplık sırası

Efe'nin bugünkü görevi, kitaplık etiketlerini düzenlemekti.

Cümledeki “görev” yerine hangisini kullanırsak anlam korunur?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Vazife ve görev bu cümlede aynı anlamdadır. Efe'nin yapması için üstlendiği iş anlatılır.

  1. Vazife: Vazife ve görev bu cümlede aynı anlamdadır. Efe'nin yapması için üstlendiği iş anlatılır.
  2. Oyun: Oyun eğlenmek için yapılan bir etkinliktir. Etiketleri düzenleme görevinin oyun olduğu söylenmiyor.
  3. İstek: İstek, bir şeyi istemeyi anlatır. Bir işi üstlenmek ile o işi istemek aynı anlam değildir.

Uykudaki uçurtma

İpek, gece uykusunda uçan bir uçurtmayla ilgili bir düş gördü.

Uyku bağlamındaki “düş” sözcüğünün eş anlamlısı hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Rüya, uykuda görülen düş ile aynı anlamdadır. Cümlede uyanıkken yapılan bir plan değil uyku anlatılıyor.

  1. Plan: Plan, yapılacak bir işi önceden düzenlemektir. İpek'in uyurken gördüğü düş, hazırlanmış bir plan değildir.
  2. Anı: Anı, daha önce yaşanmış bir olayın hatırasıdır. Cümlede bu olayın gerçekten yaşandığı söylenmiyor.
  3. Rüya: Rüya, uykuda görülen düş ile aynı anlamdadır. Cümlede uyanıkken yapılan bir plan değil uyku anlatılıyor.

Zıt anlamlı sözcükler

Aynı özellik bakımından karşıt anlamı bul. Sadece farklı olmak veya sözcüğe “değil” eklemek yeterli değildir.

İki su kabı

İlk kabın tabanı su yüzeyinden çok uzakta; kap derin. İkinci kabın tabanı yüzeye yakın.

İkinci kabın bu özelliği, “derin” sözcüğünün hangi zıttıyla anlatılır?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Sığ, derinliği az olanı anlatır. Bu bağlamda derin sözcüğünün karşıtıdır; taban su yüzeyine yakındır.

  1. Dar: Dar, kabın eninin az olmasını anlatır. Dar bir kap derin de olabilir; tabanın yüzeye yakınlığının zıttı değildir.
  2. Sığ: Sığ, derinliği az olanı anlatır. Bu bağlamda derin sözcüğünün karşıtıdır; taban su yüzeyine yakındır.
  3. Küçük: Küçük, genel boyutu anlatır. Küçük bir kap da derin olabilir; aynı özelliğin karşıtı sığ sözcüğüdür.

Başlama saatine göre

Birinci öğrenci toplantı başlamadan geldi; erken geldi. İkinci öğrenci toplantı başladıktan sonra geldi.

İkinci öğrencinin gelişini, “erken” sözcüğünün hangi zıttı anlatır?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Geç, burada beklenen zamandan sonra olmayı anlatır. Erken sözcüğünün bu zaman bağlamındaki karşıtıdır.

  1. Geç: Geç, burada beklenen zamandan sonra olmayı anlatır. Erken sözcüğünün bu zaman bağlamındaki karşıtıdır.
  2. Yavaş: Yavaş, hareketin hızını anlatır. Bir kişi yavaş yürüyüp erken gelebilir; geliş zamanının zıttı değildir.
  3. Uzak: Uzak, yerler arasındaki mesafeyi anlatır. Toplantıya başlama saatinden sonra gelmekle karşıt anlam ilişkisi kurmaz.

Denge terazisi

Terazideki taş ağır. Aynı büyüklükteki sünger ise çok daha az geliyor.

Süngerin ağırlığını, “ağır” sözcüğünün hangi zıttıyla anlatırız?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Hafif, ağırlık bakımından ağır sözcüğünün zıttıdır. Taş ile süngerin ağırlıkları karşılaştırılır.

  1. Yumuşak: Yumuşak, dokunulduğunda kolay biçim değiştireni anlatır. Yumuşak olmak, ağır olmanın zıttı değildir.
  2. Hafif: Hafif, ağırlık bakımından ağır sözcüğünün zıttıdır. Taş ile süngerin ağırlıkları karşılaştırılır.
  3. Küçük: Küçük, boyutla ilgilidir. Cümle aynı büyüklükteki iki nesnenin ağırlığını karşılaştırıyor.

Mahalle krokisi

Krokide okul evden uzak, park ise evin hemen yanında gösterilmiş.

Parkın eve göre konumunu, “uzak” sözcüğünün hangi zıttı anlatır?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Yakın, yerler arasındaki mesafe bakımından uzak sözcüğünün zıttıdır. Park ile ev arasındaki mesafe azdır.

  1. Yakın: Yakın, yerler arasındaki mesafe bakımından uzak sözcüğünün zıttıdır. Park ile ev arasındaki mesafe azdır.
  2. Erken: Erken, zamanla ilgili bir sözcüktür. Burada bir yere ne zaman varıldığı değil mesafe soruluyor.
  3. Alçak: Alçak, yükseklikle ilgilidir. Krokide parkın yüksekliği değil eve olan uzaklığı anlatılıyor.

Serginin geçitleri

İlk geçit dar olduğu için yan yana yürünemiyor. Diğer geçitte yan yana yürümek için yeterince yer var.

Diğer geçidin enini, “dar” sözcüğünün hangi zıttıyla anlatırız?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Geniş, en bakımından dar sözcüğünün zıttıdır. Diğer geçidin eni, yan yana yürümeye yetecek kadardır.

  1. Uzun: Uzun, geçidin bir uçtan diğer uca mesafesini anlatır. Uzun bir geçit dar da olabilir.
  2. Düz: Düz, eğri veya engebeli olmamayı anlatabilir. Geçidin geniş olup olmadığını bildirmez.
  3. Geniş: Geniş, en bakımından dar sözcüğünün zıttıdır. Diğer geçidin eni, yan yana yürümeye yetecek kadardır.

Eş sesli sözcükler

Aynı yazılan ve söylenen sözcüğün farklı anlamlarını cümlelerden ayırt et. Bu bölüm yazılıdır; ses kaydı veya telaffuz ölçümü yoktur.

Bardak ve köprü

“Bardaktaki çay sıcaktı.” ve “Küçük çayın üstüne köprü yaptılar.” cümlelerini oku.

“Çay” sözcüğü bu cümlelerde hangi farklı anlamları taşır?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

Bardaktaki çay içecektir; köprü yapılan çay küçük bir akarsudur. Aynı sözcük iki ayrı anlamda kullanılmıştır.

  1. İki cümlede de içecek: İlk çay içecektir. Üstüne köprü yapılan ikinci çay ise akan sudur; iki cümlede de içecek anlatılmaz.
  2. İki cümlede de bardak: Bardak ilk cümlede içeceğin kabıdır; çay sözcüğünün anlamı değildir. İkinci cümlede de bardak yoktur.
  3. İçecek / küçük akarsu: Bardaktaki çay içecektir; köprü yapılan çay küçük bir akarsudur. Aynı sözcük iki ayrı anlamda kullanılmıştır.

Resim ve yüzme

“Resimde gülen bir yüz vardı.” cümlesinde insanın yüzü anlatılıyor. “Yüzme dersindeki yönerge: Yavaşça yüz.” cümlesi de bir eylemi anlatıyor.

İki “yüz” sözcüğünün anlamları sırasıyla hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

İlk yüz, insanın başının ön bölümüdür. İkinci yüz, suda ilerlemeyi bildiren eylemdir. Yalnız yazılı anlamları karşılaştırıyoruz; suya girme görevi yoktur.

  1. Sayı / renk: Bu cümlelerde yüz sayısı veya renk adı yoktur. Birinde insanın yüzü, diğerinde yüzmek eylemi açıkça belirtilmiştir.
  2. Başın ön bölümü / yüzmek eylemi: İlk yüz, insanın başının ön bölümüdür. İkinci yüz, suda ilerlemeyi bildiren eylemdir. Yalnız yazılı anlamları karşılaştırıyoruz; suya girme görevi yoktur.
  3. İki cümlede de sayı: Yüz sözcüğü sayı da olabilir; ama bu iki bağlamda sayı olarak kullanılmıyor. Bağlamdaki anlamı seçmeliyiz.

Üzüm ve kurdele

Öyküde “Bağ, üzüm yetiştirilen yerdi.” yazıyor. Yönerge kartında ise “Kurdeleyi kutuya bağ.” yazıyor.

İki “bağ” sözcüğünün anlamları sırasıyla hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

İlk bağ, üzüm yetiştirilen yerin adıdır. İkinci bağ, kurdeleyi bağlama işini bildirir. Yazılışları aynı, anlamları farklıdır.

  1. İki cümlede de üzüm yetiştirilen yer: İlk cümlede bağ bir yerdir. İkinci cümlede yer değil, kurdeleyle yapılacak bağlama işi anlatılır.
  2. Üzüm yetiştirilen yer / bağlamak eylemi: İlk bağ, üzüm yetiştirilen yerin adıdır. İkinci bağ, kurdeleyi bağlama işini bildirir. Yazılışları aynı, anlamları farklıdır.
  3. Kutu / üzüm: Kutu, kurdelenin bağlanacağı nesnedir; bağ sözcüğünün anlamı değildir. İlk bağ da üzümün kendisini değil yetiştiği yeri anlatır.

Çizim ve oyun kartı

Çizimin notunda “Saç, başımızda çıkar.” yazıyor. Oyun kartında “Renkli kâğıtları masaya saç.” yönergesi var.

Bu cümlelerdeki “saç” sözcüğünün anlamları sırasıyla hangisidir?

Yetişkin için seçenek açıklamaları

İlk saç, başımızdaki kılların adıdır. İkinci saç, kâğıtları dağıtma eylemini bildirir; aynı yazılış farklı anlamlarda kullanılmıştır.

  1. Baştaki kıllar / saçmak eylemi: İlk saç, başımızdaki kılların adıdır. İkinci saç, kâğıtları dağıtma eylemini bildirir; aynı yazılış farklı anlamlarda kullanılmıştır.
  2. İki cümlede de baştaki kıllar: İkinci cümlede başımızdaki kıllardan söz edilmiyor. Kâğıtları masaya dağıtma işi isteniyor.
  3. Renk / kâğıt: Renk ve kâğıt ikinci cümledeki nesneyi niteler. Saç sözcüğü bunların adı değildir.

Kâğıtta: önce cümleyi oku, bir seçeneği işaretle ve nedenini anlat. Açıklamalar yetişkin rehberidir; bir not veya tam deneme sonucu değildir.

Yazılı bağlamlar hazır. Etkileşim bu sayfada çalışır; hesap kaydı oluşturmaz.

Bu sınıftaki 14 alıştırma yalnız bir ek çalışma dilimidir; tüm kelime bilgisi, tüm müfredat, eğitimci/MEB onayı veya tam test/deneme değildir. Sesli söyleyiş ve telaffuz değerlendirmesi bu bölümde yoktur.