9. Sınıf Edebiyat Edebiyat, Sanat ve Dil — Temeli Kur

Aynı akşam olayını anlatan beş özgün cümle karşılaştırılıyor.

1. A Hava durumu ölçümü verilmediği için hiçbir yorum yapılamaz.
2. B Akşam saat 19.42’de güneş battı.
3. C Kentin camları akşamın oluşmasına neden oldu.
4. D Akşam, kentin camlarına mor bir sessizlik bıraktı.
5. E Akşam sözcüğü geçen bütün cümleler zorunlu olarak edebîdir.

İki sanat da aynı kent meydanını konu ediniyor; biri öykü, diğeri yağlı boya tablo.

1. A Resim dili, edebiyat da boyayı temel malzeme yaptığı için roller tersine döner.
2. B İkisi estetik bir deneyim kurabilir; edebiyat dili, resim renk ve çizgiyi öncelikli araç yapar.
3. C İki eser de yalnız günlük dil kullanır.
4. D Aynı konuyu işleyen bütün sanatlar aynı araçları kullanmak zorundadır.
5. E Konu aynı olduğu için biçim ve araç farkı yok sayılmalıdır.

“Yağmur saat üçte başladı.” kaydından hareketle öyküde “Gökyüzü, sokağın aceleci adımlarını yavaşlattı.” cümlesi kuruluyor.

1. A Metinde yalnız günlük dilin sözlük tanımı vardır.
2. B Gerçek olay, kişileştirme ve seçilmiş bakışla estetik biçimde dönüştürülmüştür.
3. C Kişileştirme görülse de cümlenin olay kaydının aynısı olduğu varsayılmalıdır.
4. D Gerçek bir olaydan yararlanan hiçbir metin kurmaca veya edebî olamaz.
5. E Öykü cümlesi yağmurun saatini geçmişte değiştirmiştir.

İki metin de dostluğu anlatıyor; biri slogan biçiminde, diğeri tekrarlar ve bakış açısıyla katmanlı bir öykü kuruyor.

1. A Biçim konuyu ortadan kaldırdığı için anlam yalnız başlıktan çıkar.
2. B Değerli konuyu seçen her metin zorunlu olarak aynı estetik düzeydedir.
3. C Konu tek başına yeterli değildir; dil ve biçimin anlamı nasıl kurduğu da değerlendirilir.
4. D Dostluk yalnız edebî dilde kullanılan bir terimdir.
5. E Öyküde tekrar ve bakış açısı bulunduğu bilgisi yok sayılmalıdır.

I: “Toplantı 14.00’te başlayacaktır.” II: “Saat iki, koridorun sabrını ince bir çizgi gibi kesti.”

1. A İkinci cümlede saat bulunduğu için estetik düzen yok sayılmalıdır.
2. B Saat geçen her cümle aynı iletişim amacına sahiptir.
3. C I yalnız kurmaca anlatıcı, II yalnız bilimsel tanımdır.
4. D II’deki imge I’in toplantı saatini oluşturur.
5. E I doğrudan bilgi verir; II zamanı çağrışım ve imgeyle deneyime dönüştürür.

Beş özgün cümlede aynı sözcük farklı bağlamlarda kullanılıyor.

1. A Çocukluğumun kapısı o yaz sessizce kapandı.
2. B Bahçe kapısı metalden yapılmıştır.
3. C Çocukluk gerçek bir kapı ürettiği için dönem kapanmıştır.
4. D Kapı sözcüğü bulunan her cümle sınırsız ve aynı çağrışımı taşır.
5. E “O yaz” bağlamı yok sayılarak yalnız yapı malzemesi anlaşılmalıdır.

Özgün dize: “Gittin. Masada bir anahtar kaldı.” Sözcükler günlük ve kısa; ayrılık ile kalan nesne arasında yoğun bir ilişki kuruluyor.

1. A Anahtar ayrılığı oluşturduğu için dilin sadeliği tersine çevrilir.
2. B Kısa cümlelerin arasındaki durak ve nesne ilişkisi yok sayılmalıdır.
3. C Bu dize yalnız edebiyatın sanat dalı olmasını tanımlar.
4. D Sadelik içinde seçilen ayrıntı ve durak, örtük anlam ve etki oluşturabilir.
5. E Edebî metin mutlaka uzun ve bilinmeyen kelimelerle yazılır.

“Kalbim bir istasyon; gidenlerin sesi duvarlarda kalıyor.”

1. A “Kalbim”, “gidenler” ve “kalıyor” ilişkisi yok sayılarak yalnız tren saati okunmalıdır.
2. B Ayrılıkların gelip geçtiği, hatıraların kaldığı iç dünya imgesi olur.
3. C İstasyon yalnız edebiyat sanatının tanımıdır.
4. D Bir sözcüğün temel anlamı aşması her yorumun kesin doğru olmasını sağlar.
5. E Giden sesler gerçek duvarları oluşturduğu için kalp yalnız binadır.

I: “Su 100 kPa basınçta yaklaşık 100 °C’de kaynar.” II: “Su, tencerenin dibinde sabırsız bir şarkıya başladı.”

1. A Bilimsel ve edebî dilin bütün amaçları her zaman aynıdır.
2. B I yalnız kurmaca gerçekliğin örneğidir.
3. C I denetlenebilir bilgiye, II kişileştirme ve duyusal etkiye öncelik verir.
4. D II’nin kişileştirmesi I’deki basıncı değiştirmiştir.
5. E Birinci cümlede sayı bulunduğu için anlamın açık olduğu bilgisi yok sayılmalıdır.

“Defterin son sayfasında cümle yarım, pencere açıktı.” Başka bilgi yoktur.

1. A Yarım cümle ve pencere ilişkisi yok sayılarak olayın tamamlandığı söylenmelidir.
2. B Pencerenin açıklığı yarım cümlenin yazılmasına neden olmuştur.
3. C Yarım cümle ve açık pencere, tamamlanmamışlık ile ayrılma olasılığını birlikte çağrıştırır.
4. D Yazarın kesinlikle o gün evden kaçtığı kanıtlanmıştır.
5. E Bu cümle yalnız edebî dilin sözlük tanımıdır.