9. Sınıf Edebiyat Edebiyat, Sanat ve Dil — Metni Uygula

Öykü Ankara’da geçiyor; anlatıcı ve karakterler yazarın kurduğu kişiler, olay sırası özgün.

1. A Anlatıcı ve olay örgüsünün kurulduğu bilgisi yok sayılmalıdır.
2. B Bu durum yalnız edebî dilde çağrışım kullanımıdır.
3. C Kurmaca karakterler Ankara’nın gerçekliğini geçmişte oluşturmuştur.
4. D Gerçek mekân kurmaca dünyada yeniden düzenlenebilir; bütün olaylar belge sayılmaz.
5. E Gerçek bir yer adı geçen her metin tarihsel olarak bütünüyle doğrudur.

Özgün öykü “Ben o sabah denize ilk kez baktım.” diye başlıyor. Yazarın yaşamına ilişkin bilgi verilmemiştir.

1. A Bu “ben” yalnız estetik değerin ölçüsüdür.
2. B Birinci kişi kullanılan her metin yazarın değişmeden yazılmış anısıdır.
3. C Yazarla ilgili kanıt bulunmadığı hâlde ikisinin aynı olduğu varsayılmalıdır.
4. D Yazar anlatıcı tarafından oluşturulduğu için biyografisi metinden kesin çıkar.
5. E Metindeki “ben” anlatıcıdır; yazarla özdeşlik için ayrıca güvenilir kanıt gerekir.

Öyküde uydurulmuş bir kasaba üzerinden göç ve aidiyet duygusu tutarlı karakter ilişkileriyle işleniyor.

1. A Uydurulmuş olay düzeni insan deneyimine ilişkin tutarlı ve anlamlı bir gerçeklik kurabilir.
2. B Bu yalnız günlük dilin kullanım amacıdır.
3. C Gerçekte bulunmayan her kişi metni değersiz ve anlamsız yapar.
4. D Aidiyet duygusu kasabanın coğrafi olarak var olmasına neden olur.
5. E Karakter ilişkilerinin tutarlı olduğu bilgisi yok sayılmalıdır.

Öykü sonuç anıyla başlıyor, sonra “üç gün önce”ye dönerek nedenleri açıklıyor.

1. A Anlatı zamanı olayları seçip yeniden sıralayabilir.
2. B “Üç gün önce” ifadesi yok sayılarak zamanın hiç değişmediği söylenmelidir.
3. C Sonuç anı geçmişteki nedenleri gerçekten değiştirmiştir.
4. D Kurmaca metinler bütün olayları zorunlu olarak oluş sırasıyla verir.
5. E Bu düzen yalnız estetik değer yargısıdır.

Roman gerçek bir yangının tarihini kullanıyor; kahramanların konuşmaları ve kişisel çatışmaları kurmaca.

1. A Tarih bir kez doğruysa romandaki her konuşma kesin tutanaktır.
2. B Kurmaca çatışmalar verilmemiş gibi bütün metin arşiv kaydı sayılmalıdır.
3. C Bu yaklaşım yalnız edebî dilin imge özelliğidir.
4. D Tarihsel bilgi ayrı kaynaklarla doğrulanır; kurmaca ayrıntılar belge gibi sunulmaz.
5. E Kahramanların konuşması gerçek yangının tarihini oluşturur.

Özgün öyküde kahramanın karar anlarında “ince kapı” imgesi üç kez yineleniyor.

1. A Metin yalnız kurmaca gerçeklik tanımıdır.
2. B “İnce kapı” tekrarı karar anlarını bağlayarak geçiş temasını güçlendiriyor.
3. C Üç tekrar bilgisi yok sayılarak metinde hiçbir yapı bulunmadığı söylenmelidir.
4. D Geçiş teması tekrarın oluşmasına değil, tekrar temanın geçmişte yok olmasına neden olur.
5. E Kapı sözcüğü geçtiği için eser her okur için kesinlikle kusursuzdur.

İki metin de çevre sorununu anlatıyor; biri dağınık sloganlardan, diğeri tutarlı anlatıcı ve özgün imgelerden oluşuyor.

1. A Dil ve yapı farkları verilmemiş gibi yalnız konuya puan verilmelidir.
2. B Konu önemi ortak olabilir; dil, yapı ve bütünlük ayrı değerlendirilir.
3. C Bu ayrım yalnız gerçek şehir kullanımına bağlıdır.
4. D Önemli konu seçen her metin zorunlu olarak aynı sanatsal başarıdadır.
5. E Tutarlı anlatıcı çevre sorununun önemini ortadan kaldırır.

“Sokak, cebinde unutulmuş bir bilet gibi kıvrıldı.” imgesi öykünün yolculuk ve kaçırılmış fırsat temasında yineleniyor.

1. A Bu yalnız anlatıcının biyografisini açıklar.
2. B İmge metnin teması ve diğer öğeleriyle tutarlı, işlevli bağ kurduğunda.
3. C Yolculuk ve fırsat teması verilmemiş gibi benzetmenin işlevi reddedilmelidir.
4. D Tema imgenin bütün sözcüklerini gerçek nesneye dönüştürür.
5. E Alışılmadık her ifade bağlamdan bağımsız olarak kesin başarılıdır.

I: “Öyküyü sevdim.” II: “Kısalan cümleler kaçış sahnesindeki hız duygusunu artırıyor.”

1. A Hız duygusu kısalan cümleleri geriye doğru oluşturur.
2. B Kişisel beğeni ile kanıtlı çözümleme her zaman aynıdır.
3. C İkinci cümlede biçim kanıtı yokmuş gibi yalnız beğeni sayılmalıdır.
4. D I kişisel tepki, II biçim-anlam kanıtına dayalı çözümlemedir.
5. E I kurmaca, II yalnız günlük dil örneğidir.

Metinde “soğuk”, “kilitli” ve “dar” sözcükleri tekrarlanıyor. Yorum A sıkışmışlık, Yorum B sınırsız özgürlük duygusu olduğunu savunuyor.

1. A Tekrarlanan üç sözcük yok sayılarak seçim yapılamaz denmelidir.
2. B Özgürlük duygusu “kilitli” sözcüğünü geçmişte üretmiştir.
3. C Yorum A; tekrar eden sözcüklerin ortak anlam alanıyla daha doğrudan desteklenir.
4. D Yorum B; yalnız kurmaca metin olduğu için.
5. E Her yorum metin kanıtından bağımsız olarak eşit derecede geçerlidir.