Demokratikleşme Çabaları ve Dış Politika: Kümülatif Bölüm 1–4 Yanılgı Analizi

Olay dizisi Şeyh Sait İsyanı, Takrir-i Sükûn Kanunu, parti hakkındaki incelemeler ve 3 Haziran kapanışını ardışık gösteriyor.

1. A Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası seçimle iktidara gelmiş ve ülkeyi uzun yıllar tek başına yönetmiştir.
2. B Partinin kapanışı herhangi bir güvenlik veya siyasi ortamla ilişkisiz, kuruluş günündeki gönüllü kararla olmuştur.
3. C Partinin kurucuları arasında Millî Mücadele’de görev almış hiçbir komutan veya milletvekili bulunmamıştır.
4. D Kapanışın kuruluş gününde değil 1925 güvenlik sürecinde yer alması, gönüllü aynı gün iddiasını çürütüyor.

Kapanış türleri tablosunda 1925 hükûmet kararı bir partiye, 1930 kurucu feshi Serbest Fırkaya bağlanıyor.

1. A Serbest Cumhuriyet Fırkası 1924’te Kâzım Karabekir tarafından kurulmuştur.
2. B Serbest Cumhuriyet Fırkası 1925’te hükûmet kararıyla kapatılan partinin başka adıdır.
3. C Farklı yıl ve karar mercii, iki kapanışın aynı olay olmadığını gösteriyor.
4. D Menemen Olayı partinin fesih kararından önce gerçekleşmiş ve doğrudan kapanış belgesi olmuştur.

Bölge haritası dört bölge ülkesini saldırmazlık ve danışma maddeleriyle aynı anlaşma çerçevesinde gösteriyor.

1. A Sadabat Paktı Avrupa’daki sömürgeci devletlerin Türkiye’yi işgal planıdır.
2. B Dört bölge devletinin saldırmazlık kaydı, paktın işgal planı olmadığını gösteriyor.
3. C Bir anlaşmazlığın görüşmeyle çözülmesi ulusal egemenlikten mutlaka vazgeçildiği anlamına gelir.
4. D Balkan Antantı komşu devletlerin birbirine savaş ilan etmesi için kurulmuş saldırı birliğidir.

Süreç şeması diplomatik nota, devletlerin görüşmeye çağrılması, Montrö Konferansı ve imza adımlarını sıralıyor.

1. A Türkiye Boğazlar konusunu değiştirmek için savaş başlatmış ve hiçbir diplomatik görüşme yapmamıştır.
2. B Notadan konferans ve imzaya uzanan yol, değişikliğin savaşla yapılmadığını gösteriyor.
3. C Montrö, Lozan’daki Boğazlar düzenini hiç değiştirmeden aynı hükümleri yeniden yazmıştır.
4. D Sözleşme Türkiye’nin Boğazlar bölgesinde asker bulundurmasını tamamen yasaklamıştır.

Meclis grafiğinde tek parti grubunun yanına farklı programlı ikinci grubun eklenmesiyle eleştiri ve denetim konuşmalarının arttığı görülüyor.

1. A Bir muhalefet partisinin kurulması demokratikleşmeyle hiçbir biçimde ilişkilendirilemez.
2. B İkinci örgütlü görüşün oluşması, muhalefetin çoğulculuk açısından önemini gösteriyor.
3. C Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Cumhuriyet Halk Fırkasının aynı adla devam eden iktidar koludur.
4. D Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1924’te değil, 1950 seçimlerinden sonra kurulmuştur.

Zaman çizelgesi fesih kararını kasım ortasına, Menemen Olayını aralık sonuna yerleştiriyor.

1. A Kısa ömürlü olması Serbest Fırka deneyiminin siyasi çoğulculuk hakkında hiçbir bilgi vermediğini kanıtlar.
2. B Serbest Cumhuriyet Fırkası devletçi ekonomiyi daha da genişletmeyi savunan tek görüşlü bir iktidar organıdır.
3. C Menemen Olayı partinin fesih kararından önce gerçekleşmiş ve doğrudan kapanış belgesi olmuştur.
4. D Aralık olayının kasım kararından sonra gelmesi, onu önceki fesih nedeni saymayı kronolojik olarak engelliyor.

Boğazlar örneğinde Türkiye güvenlik gerekçelerini konferansa taşıyor ve yeni sözleşmeyle denetim yetkilerini genişletiyor.

1. A Türkiye’nin Milletler Cemiyetine katılması barışçı dış politika anlayışıyla hiçbir bağ taşımaz.
2. B Bir anlaşmazlığın görüşmeyle çözülmesi ulusal egemenlikten mutlaka vazgeçildiği anlamına gelir.
3. C Balkan Antantı komşu devletlerin birbirine savaş ilan etmesi için kurulmuş saldırı birliğidir.
4. D Görüşme sonunda artan yetki, diplomasinin egemenlikten vazgeçme olmadığını gösteriyor.

Belge kartı Montrö için 1936-Boğazlar-çok taraflı, Ankara için 1926-Musul-Türkiye-İngiltere-Irak eşleştirmesini veriyor.

1. A Montrö Sözleşmesi Musul sınırını belirleyen Türkiye-Irak ikili antlaşmasının diğer adıdır.
2. B Sözleşme Türkiye’nin Boğazlar bölgesinde asker bulundurmasını tamamen yasaklamıştır.
3. C Konu, yıl ve taraf farkları, iki belgeyi aynı saymayı engelliyor.
4. D Montrö ile Boğazların yönetimi kalıcı olarak yabancı bir komisyona devredilmiştir.

Karşılaştırma tablosu iki partinin kuruluş yılı, genel başkanı ve kapanış biçimini ayrı satırlarda gösteriyor.

1. A Yıl ve kurucu farkları, iki partiyi tek örgüt saymayı engelliyor.
2. B Terakkiperver ile Serbest Cumhuriyet fırkaları aynı tarihte, aynı kurucuyla ve tek bir örgüt olarak kurulmuştur.
3. C Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1924’te değil, 1950 seçimlerinden sonra kurulmuştur.
4. D Bir muhalefet partisinin kurulması demokratikleşmeyle hiçbir biçimde ilişkilendirilemez.

Dönem raporu hızlı üye artışı, geniş miting katılımı, belediye seçimi ve güvenlik tartışmalarını ayrı göstergeler olarak sıralıyor.

1. A Birden çok siyasi katılım göstergesi, deneyimin bütünüyle önemsiz olduğu sonucunu desteklemiyor.
2. B Partinin kuruluşunda ekonomik sorunlara farklı çözüm üretme veya hükûmeti denetleme amacı yoktur.
3. C Menemen Olayı partinin fesih kararından önce gerçekleşmiş ve doğrudan kapanış belgesi olmuştur.
4. D Kısa ömürlü olması Serbest Fırka deneyiminin siyasi çoğulculuk hakkında hiçbir bilgi vermediğini kanıtlar.