Millî Mücadele’de Cepheler ve Diplomasi: Kümülatif Bölüm 1–4 Yanılgı Analizi

Üç basamaklı kronoloji Gümrü’yü 1920’ye, Moskova ve Kars antlaşmalarını 1921’deki sonraki sınır düzenlemelerine yerleştiriyor.

1. A Gümrü Antlaşması TBMM Hükûmeti ile Yunanistan arasında Batı Cephesi sonunda imzalanmıştır.
2. B Gümrü Antlaşması Türkiye’nin bugünkü bütün doğu sınırını tek başına ve değişmeden kesinleştirmiştir.
3. C Sonraki iki antlaşmanın sınır düzenlemesi içermesi, Gümrü’nün tek ve son belge olduğu sonucunu engelliyor.
4. D Antlaşma TBMM’nin varlığını reddetmiş ve Ankara Hükûmetini taraf olarak kabul etmemiştir.

Son durum haritası Yunan birliklerinin batıya çekiliş oklarını, Ankara’nın Türk denetiminde kaldığını ve cephe hattının uzaklaştığını gösteriyor.

1. A Muharebenin sonucunda Yunan ordusu Ankara’yı ele geçirerek TBMM’yi dağıtmıştır.
2. B Mustafa Kemal’e mareşal rütbesi ve gazi unvanı muharebeden önce doğuştan verilmiştir.
3. C Batıya çekiliş ve Ankara’nın korunması, TBMM’nin dağıtıldığı sonucuyla uyuşmuyor.
4. D Sakarya’da Türk ordusu hiçbir savunma yapmadan Anadolu’dan tamamen çekilmiştir.

Komuta şemasında Başkomutan, Genelkurmay Başkanı ve Batı Cephesi Komutanı Ankara Hükûmeti ordusunun karar zincirinde gösteriliyor.

1. A TBMM ordusuna ait komuta zinciri, planın işgal yönetimince kurulduğu görüşüyle uyuşmuyor.
2. B Taarruz hiçbir hazırlık yapılmadan, ordunun eksikleri giderilmeden rastgele başlatılmıştır.
3. C Büyük Taarruz ile Sakarya Meydan Muharebesi aynı tarihte, aynı amaçla yapılmış tek olaydır.
4. D Büyük Taarruzun komuta merkezi İstanbul’daki işgal yönetimi tarafından oluşturulmuştur.

İki dönemli kart Lozan’da askerden arındırılmış bölge ve komisyonu, Montrö’de Türk denetimi ile yeniden silahlandırma yetkisini karşılaştırıyor.

1. A Lozan görüşmeleri kesintisiz tek günde tamamlanmış ve hiçbir anlaşmazlık yaşanmamıştır.
2. B Lozan’daki Boğazlar düzeni Türkiye’ye 1936 Montrö’de elde edilenden daha geniş tam askerî denetim vermiştir.
3. C 1936’da genişleyen yetkiler, Lozan düzeninin daha geniş olduğu görüşünü desteklemiyor.
4. D Lozan yalnız TBMM içindeki milletvekillerinin imzaladığı bir meclis yönetmeliğidir.

Karşılaştırma kartında Gümrü-1920-Ermenistan-Doğu ve Ankara-1921-Fransa-Güney eşleştirmeleri ayrı satırlarda bulunuyor.

1. A Taraf, yıl ve cephe farklarının üçü birden iki antlaşmanın aynı olmadığını gösteriyor.
2. B Gümrü Antlaşmasının askerî mücadeleden diplomasiye geçiş açısından hiçbir önemi yoktur.
3. C Doğu Cephesi’nde askerî başarı sağlanmadan Gümrü görüşmeleri kendiliğinden başlamıştır.
4. D Antlaşma Güney Cephesi’nde Fransızlarla yapılan Ankara Antlaşmasının başka adıdır.

Eylül 1921 zaferinden sonraki takvimde ekim ayında Kars Antlaşması ile Fransa’yla Ankara Antlaşması aynı diplomasi döneminde gösteriliyor.

1. A Sakarya savunması yalnız tek bir dar çizgi korunursa savaşın kazanılacağı düşüncesine dayanmıştır.
2. B Muharebe Büyük Taarruzdan sonra yapılmış ve işgal kuvvetlerini İzmir’den denize döken son saldırı olmuştur.
3. C Askerî başarıyı izleyen antlaşma tarihleri, dış ilişkilerde sonuç bulunmadığı iddiasını zayıflatıyor.
4. D Sakarya başarısının dış ilişkilerde hiçbir sonucu olmamış, yeni görüşmeler başlamamıştır.

Akış kaydı Büyük Taarruz sonucunu ekim 1922 Mudanya Ateşkesine, onu da Lozan görüşmelerine bağlayan iki diplomasi oku içeriyor.

1. A Taarruz hiçbir hazırlık yapılmadan, ordunun eksikleri giderilmeden rastgele başlatılmıştır.
2. B Askerî zaferden sonra ateşkes veya barış görüşmesine ihtiyaç kalmamış ve diplomasi tamamen sona ermiştir.
3. C Zaferden ateşkes ve barış görüşmesine geçen sıra, diplomasinin sona ermediğini gösteriyor.
4. D Büyük Taarruz ile Sakarya Meydan Muharebesi aynı tarihte, aynı amaçla yapılmış tek olaydır.

Konferans takvimi Kasım 1922 başlangıcını, Şubat 1923 kesintisini, Nisan yeniden başlamayı ve Temmuz imzasını dört aşamada veriyor.

1. A Lozan yalnız TBMM içindeki milletvekillerinin imzaladığı bir meclis yönetmeliğidir.
2. B Aylar süren iki dönemli takvim, görüşmelerin tek günde bittiği iddiasını çürütüyor.
3. C Antlaşma yeni Türk devletinin siyasi ve hukuki varlığını bütünüyle reddetmiştir.
4. D Lozan görüşmeleri kesintisiz tek günde tamamlanmış ve hiçbir anlaşmazlık yaşanmamıştır.

Akış şemasında askerî kazanım, görüşme masası, karşılıklı imza ve doğu cephesindeki çatışmanın durması dört aşamada veriliyor.

1. A Gümrü Antlaşmasının askerî mücadeleden diplomasiye geçiş açısından hiçbir önemi yoktur.
2. B Antlaşma TBMM’nin varlığını reddetmiş ve Ankara Hükûmetini taraf olarak kabul etmemiştir.
3. C Gümrü Antlaşması TBMM Hükûmeti ile Yunanistan arasında Batı Cephesi sonunda imzalanmıştır.
4. D Askerî sonuçtan imzaya ilerleyen süreç, antlaşmanın diplomatik önem taşıdığını ortaya koyuyor.

Ödüllendirme kaydı muharebenin 13 Eylülde bitişini ve TBMM kararını 19 Eylülde ayrı, ardışık tarihlerde gösteriyor.

1. A Mustafa Kemal’e mareşal rütbesi ve gazi unvanı muharebeden önce doğuştan verilmiştir.
2. B Muharebe Büyük Taarruzdan sonra yapılmış ve işgal kuvvetlerini İzmir’den denize döken son saldırı olmuştur.
3. C Meclis kararının zaferden sonra gelmesi, unvanların önceden ve doğuştan olduğu iddiasını çürütüyor.
4. D Sakarya savunması yalnız tek bir dar çizgi korunursa savaşın kazanılacağı düşüncesine dayanmıştır.