Millî Mücadele’de Cepheler ve Diplomasi: Bölüm 1–2 Kavram ve Kanıt

Cephe-antlaşma eşleştirme kaydında Kâzım Karabekir komutasındaki Doğu Cephesi başarıları Gümrü görüşmelerine bağlanıyor.

1. A Doğu Cephesi ve Ermenistan taraf bilgisinin birlikte bulunması, Yunanistan yorumunu geçersiz kılıyor.
2. B Gümrü Antlaşması TBMM Hükûmeti ile Yunanistan arasında Batı Cephesi sonunda imzalanmıştır.
3. C Gümrü Antlaşması Türkiye’nin bugünkü bütün doğu sınırını tek başına ve değişmeden kesinleştirmiştir.
4. D Antlaşma TBMM’nin varlığını reddetmiş ve Ankara Hükûmetini taraf olarak kabul etmemiştir.

Harita ve tarih kartı cephe hattını Polatlı-Haymana çevresinde gösteriyor, başlangıç ve bitiş tarihlerini 1921 olarak veriyor.

1. A Mustafa Kemal’e mareşal rütbesi ve gazi unvanı muharebeden önce doğuştan verilmiştir.
2. B Ankara çevresindeki konum ile 1921 tarihleri, Çanakkale anlatımını geçersiz kılıyor.
3. C Sakarya Meydan Muharebesi 1915’te Çanakkale Boğazı çevresinde yapılmıştır.
4. D Sakarya’da Türk ordusu hiçbir savunma yapmadan Anadolu’dan tamamen çekilmiştir.

Zaman şeridi 23 Nisan 1920 TBMM açılışını, sonbahar Doğu Cephesi harekâtını ve 3 Aralık Gümrü imzasını sıralıyor.

1. A Antlaşma 3 Aralık 1920 yerine Birinci Dünya Savaşı başlamadan önce imzalanmıştır.
2. B İmzanın TBMM açılışından sonra yer alması, onu savaş öncesine taşıyan görüşü çürütüyor.
3. C Doğu Cephesi’nde askerî başarı sağlanmadan Gümrü görüşmeleri kendiliğinden başlamıştır.
4. D Gümrü Antlaşmasının askerî mücadeleden diplomasiye geçiş açısından hiçbir önemi yoktur.

Günlük cephe çizelgesinde savunma hatlarının yer yer değiştiği, ordunun bütün alanda direnci sürdürdüğü ve son aşamada Yunan çekilmesinin başladığı görülüyor.

1. A Sakarya’da Türk ordusu hiçbir savunma yapmadan Anadolu’dan tamamen çekilmiştir.
2. B Sakarya savunması yalnız tek bir dar çizgi korunursa savaşın kazanılacağı düşüncesine dayanmıştır.
3. C Savunmanın sürmesi ve karşı ordunun çekilmesi, Anadolu’dan tamamen vazgeçildiği iddiasını çürütüyor.
4. D Muharebe Büyük Taarruzdan sonra yapılmış ve işgal kuvvetlerini İzmir’den denize döken son saldırı olmuştur.

Belge türleri tablosunda taraflar iki ayrı devlet heyeti, belge türü uluslararası antlaşma ve TBMM sırası ilk olarak gösteriliyor.

1. A Gümrü Antlaşmasının askerî mücadeleden diplomasiye geçiş açısından hiçbir önemi yoktur.
2. B İki devlet heyeti ile ilk antlaşma kaydı, metnin iç yönetmelik olmadığını kanıtlıyor.
3. C Doğu Cephesi’nde askerî başarı sağlanmadan Gümrü görüşmeleri kendiliğinden başlamıştır.
4. D Gümrü, TBMM’nin imzaladığı son iç yönetmeliktir ve uluslararası niteliği yoktur.

Kronoloji Sakarya’yı 1921, yaklaşık bir yıllık hazırlığı ve ardından 26 Ağustos 1922 Büyük Taarruzu ayrı aşamalar olarak sıralıyor.

1. A Sakarya’nın Büyük Taarruzdan önce yer alması, iki olayı tek son saldırı saymayı engelliyor.
2. B Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi Sakarya bittikten yıllar sonra ilk kez verilmiştir.
3. C Muharebe Büyük Taarruzdan sonra yapılmış ve işgal kuvvetlerini İzmir’den denize döken son saldırı olmuştur.
4. D Sakarya başarısının dış ilişkilerde hiçbir sonucu olmamış, yeni görüşmeler başlamamıştır.

Neden-sonuç kartında doğudaki ilerleme ve Kars’ın alınması, ateşkes isteği ve antlaşma görüşmeleriyle ardışık gösteriliyor.

1. A Antlaşma TBMM’nin varlığını reddetmiş ve Ankara Hükûmetini taraf olarak kabul etmemiştir.
2. B Gümrü Antlaşması TBMM Hükûmeti ile Yunanistan arasında Batı Cephesi sonunda imzalanmıştır.
3. C Askerî sonuçtan görüşmeye uzanan sıra, diplomatik sürecin cephe başarısıyla bağını doğruluyor.
4. D Doğu Cephesi’nde askerî başarı sağlanmadan Gümrü görüşmeleri kendiliğinden başlamıştır.

Yetki çizelgesi 5 Ağustos Başkomutanlık Kanunu’nu, 7–8 Ağustos Tekâlif-i Milliye emirlerini ve 23 Ağustos muharebe başlangıcını gösteriyor.

1. A Muharebenin sonucunda Yunan ordusu Ankara’yı ele geçirerek TBMM’yi dağıtmıştır.
2. B Mustafa Kemal’e mareşal rütbesi ve gazi unvanı muharebeden önce doğuştan verilmiştir.
3. C Yetkinin muharebe başlangıcından önce verilmesi, yıllar sonra iddiasını çürütüyor.
4. D Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi Sakarya bittikten yıllar sonra ilk kez verilmiştir.

İmza sayfası özetinde iki heyetten biri açıkça TBMM Hükûmeti temsilcileri olarak tanımlanıyor ve karşılıklı yükümlülükler sıralanıyor.

1. A Gümrü Antlaşması TBMM Hükûmeti ile Yunanistan arasında Batı Cephesi sonunda imzalanmıştır.
2. B Gümrü Antlaşması Türkiye’nin bugünkü bütün doğu sınırını tek başına ve değişmeden kesinleştirmiştir.
3. C Antlaşma TBMM’nin varlığını reddetmiş ve Ankara Hükûmetini taraf olarak kabul etmemiştir.
4. D TBMM heyetinin antlaşma tarafı olması, Ankara yönetiminin muhatap alınmadığı iddiasıyla uyuşmuyor.

Taktik şemada bir mevzinin gerisinde yeni savunma noktaları kuruluyor ve birlikler geniş alan içinde mücadeleyi kesmeden yeniden konumlanıyor.

1. A Sakarya başarısının dış ilişkilerde hiçbir sonucu olmamış, yeni görüşmeler başlamamıştır.
2. B Birden çok savunma mevzisinin kullanılması, mücadelenin tek çizgiye bağlı olmadığını gösteriyor.
3. C Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi Sakarya bittikten yıllar sonra ilk kez verilmiştir.
4. D Sakarya savunması yalnız tek bir dar çizgi korunursa savaşın kazanılacağı düşüncesine dayanmıştır.