Madde ve Endüstri: Bölüm 1–2 Kavram ve Kanıt

Bir şemada X ve Y aynı yatay sırada, Y ile Z ise aynı dikey sütunda gösteriliyor; atom numaraları X için 11, Y için 12 olarak veriliyor.

1. A Element sembolündeki harf sayısı periyot numarasını başka bir kanıt aranmadan doğrudan verir.
2. B X ve Y aynı periyotta, Y ve Z aynı gruptadır; atom numarası yatay yönde 11’den 12’ye artmıştır.
3. C Atom numarası arttıkça periyodik sistemde incelenen bütün koşullarda yalnız aşağı doğru ilerlenir.
4. D Periyodik sistem elementlerin alfabetik adlarına göre soldan sağa sıralandığı bir listedir.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Bir maddenin görünüşü değiştiğinde mutlaka yeni bir madde oluşmuş sayılır.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Bir maddenin görünüşü değiştiğinde bütün koşullar altında mutlaka yeni bir madde oluşmuş sayılır.
2. B Biçim veya boyut değişebilirken madde kimliği korunabilir; yeni madde için ayrı kanıt gerekir.
3. C Bir maddenin ısıtılması olayın incelenen bütün koşullarda kimyasal değişim olduğunu kanıtlar.
4. D Geri döndürülebilen her olay fiziksel, geri döndürülemeyen her olay kimyasal olmak zorundadır.

Dört elementin iletkenlik, kırılganlık ve periyodik konumları veriliyor; K ve L aynı sütunda benzer tepkime davranışı gösteriyor.

1. A Aynı yatay sırada bulunan bütün elementler aynı kimyasal özellikleri göstermek zorundadır.
2. B Atom numarası arttıkça periyodik sistemde incelenen bütün koşullarda yalnız aşağı doğru ilerlenir.
3. C Bir elementin parlak görünmesi onun her koşulda tek bir kanıtla kesin olarak metal olduğunu kanıtlar.
4. D Aynı sütun ve benzer davranış birlikte grup örüntüsünü destekler; tek özellikten sonuç çıkarılmaz.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Buzun erimesi, katı madde kaybolup yeni bir sıvı oluşturduğu için kimyasal değişimdir.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Kil hamurunun farklı bir modele dönüştürülmesi kütleyi ve madde türünü zorunlu olarak değiştirir.
2. B Buzun erimesi, katı madde kaybolup yeni bir sıvı oluşturduğu için kimyasal değişimdir.
3. C Bir maddenin görünüşü değiştiğinde bütün koşullar altında mutlaka yeni bir madde oluşmuş sayılır.
4. D Erime hâl değişimidir; suyun kimliği korunur ve yalnız taneciklerin düzeni ile hareketi değişir.

P örneği elektrik iletir ve tel hâline gelebilir; R örneği katı hâlde kırılgandır ve iletmez, ikisinin tablo konumları da işaretlidir.

1. A P için metal, R için ametal sınıflandırması birden çok ölçülen özellik ve konum kanıtına dayanır.
2. B Aynı gruptaki elementlerin atom numaraları birbirine eşittir.
3. C Bir elementin parlak görünmesi onun her koşulda tek bir kanıtla kesin olarak metal olduğunu kanıtlar.
4. D Atom numarası arttıkça periyodik sistemde incelenen bütün koşullarda yalnız aşağı doğru ilerlenir.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Kâğıdın kesilmesi her parçada farklı madde oluşturduğu için kimyasal olaydır.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Kâğıdın kesilmesi her parçada farklı madde oluşturduğu için kimyasal olaydır.
2. B Buzun erimesi, katı madde kaybolup yeni bir sıvı oluşturduğu için kimyasal değişimdir.
3. C Şeker suda görünmez olduğunda şeker tanecikleri yok olur ve yalnız su kalır.
4. D Kesme kâğıdın boyut ve biçimini değiştirir; parçaların madde kimliği aynı kalır.

Basitleştirilmiş periyodik tabloda merdiven biçimli sınır üzerindeki T örneği bazı koşullarda iletkenlik gösteriyor.

1. A Atom numarası arttıkça periyodik sistemde incelenen bütün koşullarda yalnız aşağı doğru ilerlenir.
2. B Periyodik tablonun sol tarafındaki bütün elementler ametal, sağ tarafındakiler metaldir.
3. C Sınır konumu ve ara iletkenlik davranışı T’nin yarı metal olarak değerlendirilmesini destekler.
4. D Element sembolündeki harf sayısı periyot numarasını başka bir kanıt aranmadan doğrudan verir.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Şeker suda görünmez olduğunda şeker tanecikleri yok olur ve yalnız su kalır.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Bir maddenin ısıtılması olayın incelenen bütün koşullarda kimyasal değişim olduğunu kanıtlar.
2. B Çözünmede şeker tanecikleri su içinde dağılır; ayırma kanıtı kimliğin korunduğunu destekler.
3. C Geri döndürülebilen her olay fiziksel, geri döndürülemeyen her olay kimyasal olmak zorundadır.
4. D Şeker suda görünmez olduğunda şeker tanecikleri yok olur ve yalnız su kalır.

Aynı periyottaki dört kutuda atom numaraları 14, 15, 16 ve 17 olarak soldan sağa yazılmıştır.

1. A Ardışık artış modern periyodik sıralamanın element adına değil atom numarasına dayandığını gösterir.
2. B Bir elementin parlak görünmesi onun her koşulda tek bir kanıtla kesin olarak metal olduğunu kanıtlar.
3. C Element sembolündeki harf sayısı periyot numarasını başka bir kanıt aranmadan doğrudan verir.
4. D Atom numarası arttıkça periyodik sistemde incelenen bütün koşullarda yalnız aşağı doğru ilerlenir.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Geri döndürülebilen her olay fiziksel, geri döndürülemeyen her olay kimyasal olmak zorundadır.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Kil hamurunun farklı bir modele dönüştürülmesi kütleyi ve madde türünü zorunlu olarak değiştirir.
2. B Geri dönebilirlik yardımcı ipucudur fakat tek ölçüt değildir; temel ayrım yeni madde oluşum kanıtıdır.
3. C Geri döndürülebilen her olay fiziksel, geri döndürülemeyen her olay kimyasal olmak zorundadır.
4. D Bir maddenin görünüşü değiştiğinde bütün koşullar altında mutlaka yeni bir madde oluşmuş sayılır.