Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi: Kümülatif Bölüm 1–4 Yanılgı Analizi

Başlangıçları eş iki bitkiden biri ışıkta, biri karanlıkta tutuluyor; kısa süre sonunda besin göstergesi yalnız ışık alan örnekte yükseliyor.

1. A Karanlıkta bekletilen bitki hemen ölürse bu, fotosentezin hiç enerjiyle ilişkili olmadığını kanıtlar.
2. B Kontrollü kısa kayıt ışığın fotosentez için gerekli koşullardan biri olduğunu destekler, yaşamın bütününü açıklamaz.
3. C Bitkinin fotosentez yapabilmesi için topraktaki hazır besini kökleriyle alması gerekir.
4. D Yaprağın yeşil olmayan bölümleri hiçbir koşulda fotosentez kanıtı göstermediği için ışığın önemi yoktur; ışık etkisizdir.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Solunum sırasında enerji maddeden bağımsız olarak yoktan oluşur.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Kullanılabilir enerji besinin kimyasal enerjisinin dönüşümüyle sağlanır; yoktan enerji oluşmaz.
2. B Bir düzende sıcaklık ve gaz miktarı birlikte değişmişse fark yalnız solunum hızına bağlanabilir.
3. C Solunum sırasında enerji maddeden bağımsız olarak yoktan oluşur.
4. D Yalnız hayvan hücreleri solunum yapar; bitkiler kendi besinini ürettiği için enerji kullanmaz.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Madde ile enerji ekosistemde aynı biçimde tam bir döngü oluşturur.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Madde yeniden dolaşabilirken enerji beslenme basamaklarında aktarılır ve bir bölümü ısı olarak çevreye yayılır.
2. B Havadaki azot fazla olduğu için bütün canlılar azot gazını başka bir kanıt aranmadan doğrudan kullanabilir.
3. C Karbon döngüsünde yalnız canlıların solunumu rol oynar; fotosentez ve yanma etkisizdir.
4. D Madde ile enerji ekosistemde aynı biçimde tam bir döngü oluşturur.

Bir ağaç üzerinde 700 böcek yaşarken alandaki ağaç sayısı 12’dir; üretici basamağındaki toplam enerji daha büyüktür.

1. A Üreticiler enerjilerini başka canlıları yiyerek elde ettikleri için zincirin ilk basamağındadır.
2. B Doğada parçalanmayan kirleticiler besin zincirinin üst basamaklarında incelenen bütün koşullarda daha az ölçülür.
3. C Besin ağı içindeki bir tür azaldığında yalnız onu doğrudan yiyen tek tür etkilenir.
4. D Birey sayısının fazla olması enerji basamağının daha büyük olduğunu göstermemiş; ölçüler ayrı kavramlardır.

Aynı koşulda üç tekrar 18, 21 ve 19 kabarcık veriyor; kabarcık hacmi ölçülmüyor.

1. A Yaprağın yeşil olmayan bölümleri hiçbir koşulda fotosentez kanıtı göstermediği için ışığın önemi yoktur; ışık etkisizdir.
2. B Tekrarlar hız için yaklaşık dolaylı kanıt sağlar fakat kabarcık sayısı gram cinsinden besin miktarı değildir.
3. C Karanlıkta bekletilen bitki hemen ölürse bu, fotosentezin hiç enerjiyle ilişkili olmadığını kanıtlar.
4. D Bitkinin fotosentez yapabilmesi için topraktaki hazır besini kökleriyle alması gerekir.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Ortamda oksijen azaldığında bütün canlılarda bütün solunum olayları aynı biçimde ve aynı hızda sürer.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Yalnız hayvan hücreleri solunum yapar; bitkiler kendi besinini ürettiği için enerji kullanmaz.
2. B Bir düzende sıcaklık ve gaz miktarı birlikte değişmişse fark yalnız solunum hızına bağlanabilir.
3. C Ortamda oksijen azaldığında bütün canlılarda bütün solunum olayları aynı biçimde ve aynı hızda sürer.
4. D Canlı ve koşul bilgisi sonucu etkiler; verilen deney kanıtı olmadan tüm canlılara aynı kesinlik aktarılamaz.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Bir döngü şemasında okun silinmesi yalnız görsel bir eksiktir ve anlamı değiştirmez.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Ok yönü maddenin hangi depodan hangi süreçle taşındığını gösterir; yanlış yön nedensel ilişkiyi bozar.
2. B Havadaki azot fazla olduğu için bütün canlılar azot gazını başka bir kanıt aranmadan doğrudan kullanabilir.
3. C Bir döngü şemasında okun silinmesi yalnız görsel bir eksiktir ve anlamı değiştirmez.
4. D Karbon döngüsünde yalnız canlıların solunumu rol oynar; fotosentez ve yanma etkisizdir.

Kapalı ekosistem modelinde ışık kesildiğinde üreticinin besin göstergesi azalıyor, tüketiciye yeni enerji aktarımı da düşüyor.

1. A Ayrıştırıcılar yalnız zincirin sonunda çalışır ve üreticilerle hiçbir madde ilişkisi kurmaz.
2. B Besin zincirindeki ok, büyük canlının küçük canlıyı gösterdiği bir büyüklük işaretidir.
3. C Doğada parçalanmayan kirleticiler besin zincirinin üst basamaklarında incelenen bütün koşullarda daha az ölçülür.
4. D Işık girişinin kesilmesi üreticide besin üretimini ve sonraki basamağa aktarımı sınırlar.

Fotosentez simülasyonunda ışık açıkken karbondioksit göstergesi azalıyor, oksijen göstergesi artıyor.

1. A Zıt sensör değişimleri temel modelde karbondioksitin kullanılması ve oksijenin açığa çıkmasıyla uyumludur.
2. B Yaprağın yeşil olmayan bölümleri hiçbir koşulda fotosentez kanıtı göstermediği için ışığın önemi yoktur; ışık etkisizdir.
3. C Fotosentez sırasında yalnız oksijen kullanılır ve karbondioksit çevreye verilir.
4. D Karanlıkta bekletilen bitki hemen ölürse bu, fotosentezin hiç enerjiyle ilişkili olmadığını kanıtlar.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Bir düzende sıcaklık ve gaz miktarı birlikte değişmişse fark yalnız solunum hızına bağlanabilir.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Birden çok değişken birlikte değiştiğinde solunumla ilgili tek nedenli sonuç için kontrollü kanıt bulunmaz.
2. B Ortamda oksijen azaldığında bütün canlılarda bütün solunum olayları aynı biçimde ve aynı hızda sürer.
3. C Yalnız hayvan hücreleri solunum yapar; bitkiler kendi besinini ürettiği için enerji kullanmaz.
4. D Bir düzende sıcaklık ve gaz miktarı birlikte değişmişse fark yalnız solunum hızına bağlanabilir.