Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi: Bölüm 3–4 Uygulama ve Karar

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Madde döngüsünde atomlar her turda yok olur ve çevrede yeni atomlar oluşturulur.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Döngü, maddenin farklı depolar ve canlılar arasında biçim değiştirerek taşınmasını açıklar.
2. B Bir döngü şemasında okun silinmesi yalnız görsel bir eksiktir ve anlamı değiştirmez.
3. C Madde döngüsünde atomlar her turda yok olur ve çevrede yeni atomlar oluşturulur.
4. D Karbon döngüsünde yalnız canlıların solunumu rol oynar; fotosentez ve yanma etkisizdir.

Çimen → çekirge → kurbağa → yılan zincirinde okların tümü yenilen canlıdan tüketene doğru çizilmiştir.

1. A Çimenden çekirgeye giden ilk ok, besin ve enerjinin üreticiden birincil tüketiciye aktarım yönünü gösterir.
2. B Üreticiler enerjilerini başka canlıları yiyerek elde ettikleri için zincirin ilk basamağındadır.
3. C Doğada parçalanmayan kirleticiler besin zincirinin üst basamaklarında incelenen bütün koşullarda daha az ölçülür.
4. D Besin zincirindeki ok, büyük canlının küçük canlıyı gösterdiği bir büyüklük işaretidir.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Karbon döngüsünde yalnız canlıların solunumu rol oynar; fotosentez ve yanma etkisizdir.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Fotosentez, solunum, ayrışma ve yanma karbonun depolar arasındaki hareketinde farklı yönlerde rol alır.
2. B Bir döngü şemasında okun silinmesi yalnız görsel bir eksiktir ve anlamı değiştirmez.
3. C Havadaki azot fazla olduğu için bütün canlılar azot gazını başka bir kanıt aranmadan doğrudan kullanabilir.
4. D Karbon döngüsünde yalnız canlıların solunumu rol oynar; fotosentez ve yanma etkisizdir.

Basamaklara ait kullanılabilir enerji değerleri aşağıdan yukarıya 10.000, 1.100, 130 ve 16 birim olarak ölçülüyor.

1. A Her üst basamakta değerin azalması, enerjinin tamamının sonraki tüketiciye aktarılmadığını gösterir.
2. B Ayrıştırıcılar yalnız zincirin sonunda çalışır ve üreticilerle hiçbir madde ilişkisi kurmaz.
3. C Doğada parçalanmayan kirleticiler besin zincirinin üst basamaklarında incelenen bütün koşullarda daha az ölçülür.
4. D Üreticiler enerjilerini başka canlıları yiyerek elde ettikleri için zincirin ilk basamağındadır.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Havadaki azot fazla olduğu için bütün canlılar azot gazını doğrudan kullanabilir.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Karbon döngüsünde yalnız canlıların solunumu rol oynar; fotosentez ve yanma etkisizdir.
2. B Azotun canlılarca kullanılabilir biçimlere dönüşmesinde mikroorganizmaların ve toprak süreçlerinin rolü vardır.
3. C Bir döngü şemasında okun silinmesi yalnız görsel bir eksiktir ve anlamı değiştirmez.
4. D Havadaki azot fazla olduğu için bütün canlılar azot gazını başka bir kanıt aranmadan doğrudan kullanabilir.

Ölü yaprak, tavşan kalıntısı ve yırtıcı kalıntısından ayrıştırıcılara uzanan üç ok; toprak maddelerinden bitkiye dönüş oku veriliyor.

1. A Bir üst beslenme basamağına çıkıldıkça aktarılabilen enerji miktarı artar.
2. B Doğada parçalanmayan kirleticiler besin zincirinin üst basamaklarında incelenen bütün koşullarda daha az ölçülür.
3. C Ayrıştırıcıların yalnız son basamakla değil kalıntılarla ilişkisi ve madde dönüşüne katkısı şemada görülür.
4. D Üreticiler enerjilerini başka canlıları yiyerek elde ettikleri için zincirin ilk basamağındadır.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Su buharlaştığında kimyasal kimliğini kaybeder ve yeni bir maddeye dönüşür.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Buharlaşma suyun hâlini değiştirir; su moleküllerinin kimliği döngüde korunur.
2. B Su buharlaştığında kimyasal kimliğini kaybeder ve yeni bir maddeye dönüşür.
3. C Madde döngüsünde atomlar her turda yok olur ve çevrede yeni atomlar oluşturulur.
4. D Tek bir yıllık ölçüm bütün madde döngüsünün her yerde değişmediğini kesin kanıtlar.

Besin ağında fare hem baykuş hem yılan tarafından tüketiliyor; fare azalınca iki avcı popülasyonunda da düşüş kaydediliyor.

1. A Tek türdeki değişimin birden fazla doğrudan bağlantıya yansıması besin ağının zincirden daha kapsamlı olduğunu gösterir.
2. B Doğada parçalanmayan kirleticiler besin zincirinin üst basamaklarında incelenen bütün koşullarda daha az ölçülür.
3. C Üreticiler enerjilerini başka canlıları yiyerek elde ettikleri için zincirin ilk basamağındadır.
4. D Ayrıştırıcılar yalnız zincirin sonunda çalışır ve üreticilerle hiçbir madde ilişkisi kurmaz.

Sekizinci sınıf inceleme kartında “Ayrıştırıcılar madde döngüsünün dışındadır ve toprağa madde kazandırmaz.” iddiası, ölçüm veya model kaydıyla karşılaştırılıyor.

1. A Ayrıştırıcılar madde döngüsünün dışındadır ve toprağa madde kazandırmaz.
2. B Ayrıştırıcılar organik kalıntıların maddelerini çevreye kazandırarak döngülerin sürmesine katkı verir.
3. C Karbon döngüsünde yalnız canlıların solunumu rol oynar; fotosentez ve yanma etkisizdir.
4. D Havadaki azot fazla olduğu için bütün canlılar azot gazını başka bir kanıt aranmadan doğrudan kullanabilir.

Kalıcı kirletici ölçümleri suda 0,02; planktonda 0,4; küçük balıkta 2,1; yırtıcı kuşta 11 birimdir.

1. A Ayrıştırıcılar yalnız zincirin sonunda çalışır ve üreticilerle hiçbir madde ilişkisi kurmaz.
2. B Üreticiler enerjilerini başka canlıları yiyerek elde ettikleri için zincirin ilk basamağındadır.
3. C Bir canlı sayıca fazlaysa bulunduğu basamakta kesinlikle en fazla enerjiye sahiptir.
4. D Beslenme basamakları yükseldikçe ölçülen yoğunluğun artması biyolojik birikim örüntüsünü destekler.