Dalgalarda Girişim ve Kırınım — Bölüm 1–2 Kavram Ayrımı

İpte aynı noktada +4 cm tepe ile -1 cm çukur örtüşüyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: İşaretli toplam o andaki bileşke yer değiştirmeyi +3 cm yapar. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Süperpozisyon odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “İşaretli toplam o andaki bileşke yer değiştirmeyi +3 cm yapar.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
2. B “İşaretli toplam o andaki bileşke yer değiştirmeyi +3 cm yapar.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.
3. C “İşaretli toplam o andaki bileşke yer değiştirmeyi +3 cm yapar.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.
4. D “İşaretli toplam o andaki bileşke yer değiştirmeyi +3 cm yapar.” kanıtı şu yorumu doğrular: İki dalga karşılaşınca birbirini kalıcı olarak değiştirir ve eski biçimlerine dönemez.
5. E “İşaretli toplam o andaki bileşke yer değiştirmeyi +3 cm yapar.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.

Dalga leğeninde iki kaynaktan gelen eş yükseklikte tepeler P noktasına aynı anda ulaşıyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Tepe-tepe örtüşmesi P’de tek dalganın iki katı genlikli yapıcı bileşke oluşturur. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Yapıcı girişim odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Tepe-tepe örtüşmesi P’de tek dalganın iki katı genlikli yapıcı bileşke oluşturur.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.
2. B “Tepe-tepe örtüşmesi P’de tek dalganın iki katı genlikli yapıcı bileşke oluşturur.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.
3. C “Tepe-tepe örtüşmesi P’de tek dalganın iki katı genlikli yapıcı bileşke oluşturur.” kanıtı şu yorumu doğrular: Yapıcı girişimde bir tepe mutlaka bir çukurla örtüşür.
4. D “Tepe-tepe örtüşmesi P’de tek dalganın iki katı genlikli yapıcı bileşke oluşturur.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
5. E “Tepe-tepe örtüşmesi P’de tek dalganın iki katı genlikli yapıcı bileşke oluşturur.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.

Sağa ve sola ilerleyen +2 cm genlikli iki tepe tam örtüşüyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Örtüşme anında bileşke +4 cm olur; ayrıldıklarında darbeler yollarına devam eder. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Süperpozisyon odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Örtüşme anında bileşke +4 cm olur; ayrıldıklarında darbeler yollarına devam eder.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.
2. B “Örtüşme anında bileşke +4 cm olur; ayrıldıklarında darbeler yollarına devam eder.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
3. C “Örtüşme anında bileşke +4 cm olur; ayrıldıklarında darbeler yollarına devam eder.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.
4. D “Örtüşme anında bileşke +4 cm olur; ayrıldıklarında darbeler yollarına devam eder.” kanıtı şu yorumu doğrular: Süperpozisyonda genlikler her durumda mutlak değerleriyle toplanır.
5. E “Örtüşme anında bileşke +4 cm olur; ayrıldıklarında darbeler yollarına devam eder.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.

P noktasında -2 mm ve -3 mm yer değiştirmeler birlikte bulunuyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Aynı işaretli çukurların toplamı -5 mm olup genliğin büyüdüğü yapıcı durumu gösterir. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Yapıcı girişim odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Aynı işaretli çukurların toplamı -5 mm olup genliğin büyüdüğü yapıcı durumu gösterir.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
2. B “Aynı işaretli çukurların toplamı -5 mm olup genliğin büyüdüğü yapıcı durumu gösterir.” kanıtı şu yorumu doğrular: Eş genlikli iki tepe örtüşünce bileşke genlik değişmez.
3. C “Aynı işaretli çukurların toplamı -5 mm olup genliğin büyüdüğü yapıcı durumu gösterir.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.
4. D “Aynı işaretli çukurların toplamı -5 mm olup genliğin büyüdüğü yapıcı durumu gösterir.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.
5. E “Aynı işaretli çukurların toplamı -5 mm olup genliğin büyüdüğü yapıcı durumu gösterir.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.

+3 cm tepe ile -3 cm çukur aynı konuma geliyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Anlık bileşke sıfırdır fakat iki darbe kalıcı olarak yok olmaz. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Süperpozisyon odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Anlık bileşke sıfırdır fakat iki darbe kalıcı olarak yok olmaz.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
2. B “Anlık bileşke sıfırdır fakat iki darbe kalıcı olarak yok olmaz.” kanıtı şu yorumu doğrular: Aynı noktadaki +3 cm ve -2 cm yer değiştirmelerin bileşkesi +5 cm’dir.
3. C “Anlık bileşke sıfırdır fakat iki darbe kalıcı olarak yok olmaz.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.
4. D “Anlık bileşke sıfırdır fakat iki darbe kalıcı olarak yok olmaz.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.
5. E “Anlık bileşke sıfırdır fakat iki darbe kalıcı olarak yok olmaz.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.

İki kaynaklı su dalgası deseninde sürekli büyük salınım gösteren bir çizgi işaretleniyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Bu çizgide aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli örtüştüğü için yapıcı girişim vardır. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Yapıcı girişim odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Bu çizgide aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli örtüştüğü için yapıcı girişim vardır.” kanıtı şu yorumu doğrular: Yapıcı girişim yalnız kaynaklar aynı yerdeyse görülür.
2. B “Bu çizgide aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli örtüştüğü için yapıcı girişim vardır.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.
3. C “Bu çizgide aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli örtüştüğü için yapıcı girişim vardır.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.
4. D “Bu çizgide aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli örtüştüğü için yapıcı girişim vardır.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
5. E “Bu çizgide aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli örtüştüğü için yapıcı girişim vardır.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.

Bir noktadaki üç dalganın yer değiştirmeleri +2, -5 ve +1 cm olarak tabloda veriliyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Cebirsel toplam -2 cm olduğundan bileşke denge çizgisinin altındadır. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Süperpozisyon odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Cebirsel toplam -2 cm olduğundan bileşke denge çizgisinin altındadır.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
2. B “Cebirsel toplam -2 cm olduğundan bileşke denge çizgisinin altındadır.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.
3. C “Cebirsel toplam -2 cm olduğundan bileşke denge çizgisinin altındadır.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.
4. D “Cebirsel toplam -2 cm olduğundan bileşke denge çizgisinin altındadır.” kanıtı şu yorumu doğrular: Dalgaların örtüşmesi yalnız frekansları eşitse mümkündür.
5. E “Cebirsel toplam -2 cm olduğundan bileşke denge çizgisinin altındadır.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.

Uyumlu iki kaynaktan P’ye olan yolların farkı bir tam dalga boyu olarak çiziliyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Bir tam dalga boyu farkla gelen dalgalar aynı tepe-çukur durumunda buluşarak yapıcı örtüşür. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Yapıcı girişim odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Bir tam dalga boyu farkla gelen dalgalar aynı tepe-çukur durumunda buluşarak yapıcı örtüşür.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
2. B “Bir tam dalga boyu farkla gelen dalgalar aynı tepe-çukur durumunda buluşarak yapıcı örtüşür.” kanıtı şu yorumu doğrular: Yapıcı girişim çizgisindeki büyük genlik enerjinin yok olduğunu gösterir.
3. C “Bir tam dalga boyu farkla gelen dalgalar aynı tepe-çukur durumunda buluşarak yapıcı örtüşür.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.
4. D “Bir tam dalga boyu farkla gelen dalgalar aynı tepe-çukur durumunda buluşarak yapıcı örtüşür.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.
5. E “Bir tam dalga boyu farkla gelen dalgalar aynı tepe-çukur durumunda buluşarak yapıcı örtüşür.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.

İki darbenin ayrı profilleri kareli zeminde üst üste çiziliyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Her yatay konumda iki düşey yer değiştirme cebirsel toplanarak bileşke profil elde edilir. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Süperpozisyon odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Her yatay konumda iki düşey yer değiştirme cebirsel toplanarak bileşke profil elde edilir.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.
2. B “Her yatay konumda iki düşey yer değiştirme cebirsel toplanarak bileşke profil elde edilir.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.
3. C “Her yatay konumda iki düşey yer değiştirme cebirsel toplanarak bileşke profil elde edilir.” kanıtı şu yorumu doğrular: Bileşke yer değiştirme sıfırsa o noktaya hiç enerji gelmemiştir.
4. D “Her yatay konumda iki düşey yer değiştirme cebirsel toplanarak bileşke profil elde edilir.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
5. E “Her yatay konumda iki düşey yer değiştirme cebirsel toplanarak bileşke profil elde edilir.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.

Genlikleri 𝐴 ve 2A olan iki tepe aynı noktada örtüşüyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Aynı işaretli yer değiştirmelerin bileşke genliği 3A olur. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Yapıcı girişim odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Aynı işaretli yer değiştirmelerin bileşke genliği 3A olur.” kanıtı Süperpozisyon kavramıyla açıklanır: Dalgalar örtüştüğünde ortamın anlık yer değiştirmesi, dalgaların işaretli yer değiştirmelerinin cebirsel toplamıdır; dalgalar sonrasında yollarına devam eder.
2. B “Aynı işaretli yer değiştirmelerin bileşke genliği 3A olur.” kanıtı şu yorumu doğrular: Kaynaklardan biri bir periyot gecikirse yapıcı örtüşme düzeni kesinlikle bozulur.
3. C “Aynı işaretli yer değiştirmelerin bileşke genliği 3A olur.” kanıtı Yapıcı girişim kavramıyla açıklanır: Aynı işaretli yer değiştirmeler düzenli biçimde örtüştüğünde bileşke genlik artar ve yapıcı girişim bölgeleri oluşur.
4. D “Aynı işaretli yer değiştirmelerin bileşke genliği 3A olur.” kanıtı Kırınım kavramıyla açıklanır: Kırınım, dalgaların açıklıktan geçerken veya engel kenarını dolanırken yayılmasıdır; etki dalga boyu açıklık boyutuna yaklaştıkça belirginleşir.
5. E “Aynı işaretli yer değiştirmelerin bileşke genliği 3A olur.” kanıtı Yıkıcı girişim kavramıyla açıklanır: Zıt işaretli yer değiştirmeler örtüştüğünde bileşke genlik azalır; eş büyüklükte tepe ve çukur anlık olarak tam sönüm oluşturabilir.