Doğru Düşünme ve Akıl İlkeleri — Bölüm 3–4 Kanıt ve Transfer

Aynı anda aynı anahtara bağlı lambanın hem yanıyor hem yanmıyor olduğu ileri sürülüyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Özne, zaman ve ölçüt aynı tutulduğunda iki yükleme birlikte doğru olamıyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Çelişmezlik ilkesi odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Özne, zaman ve ölçüt aynı tutulduğunda iki yükleme birlikte doğru olamıyor.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.
2. B “Özne, zaman ve ölçüt aynı tutulduğunda iki yükleme birlikte doğru olamıyor.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.
3. C “Özne, zaman ve ölçüt aynı tutulduğunda iki yükleme birlikte doğru olamıyor.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.
4. D “Özne, zaman ve ölçüt aynı tutulduğunda iki yükleme birlikte doğru olamıyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: Bir nesnenin farklı zamanlarda farklı özellik taşıması zorunlu çelişkidir.
5. E “Özne, zaman ve ölçüt aynı tutulduğunda iki yükleme birlikte doğru olamıyor.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.

Tam sayı n için “n çifttir” önermesi açıkça tanımlanıyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Klasik bağlamda n ya çifttir ya çift değildir; bu ikisi dışında üçüncü durum bırakılmıyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Üçüncü hâlin imkânsızlığı odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Klasik bağlamda n ya çifttir ya çift değildir; bu ikisi dışında üçüncü durum bırakılmıyor.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.
2. B “Klasik bağlamda n ya çifttir ya çift değildir; bu ikisi dışında üçüncü durum bırakılmıyor.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.
3. C “Klasik bağlamda n ya çifttir ya çift değildir; bu ikisi dışında üçüncü durum bırakılmıyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: Klasik iki değerli mantıkta P ile P değil dışında üçüncü bir doğruluk değeri zorunludur.
4. D “Klasik bağlamda n ya çifttir ya çift değildir; bu ikisi dışında üçüncü durum bırakılmıyor.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.
5. E “Klasik bağlamda n ya çifttir ya çift değildir; bu ikisi dışında üçüncü durum bırakılmıyor.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.

Kapının sabah açık, akşam kapalı olduğu kayıt ediliyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Zamanlar farklı olduğu için açık ve kapalı yüklemeleri mantıksal çelişki oluşturmuyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Çelişmezlik ilkesi odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Zamanlar farklı olduğu için açık ve kapalı yüklemeleri mantıksal çelişki oluşturmuyor.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.
2. B “Zamanlar farklı olduğu için açık ve kapalı yüklemeleri mantıksal çelişki oluşturmuyor.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.
3. C “Zamanlar farklı olduğu için açık ve kapalı yüklemeleri mantıksal çelişki oluşturmuyor.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.
4. D “Zamanlar farklı olduğu için açık ve kapalı yüklemeleri mantıksal çelişki oluşturmuyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: Aynı kişi farklı bakımlardan hem uzun hem kısa sayılırsa mutlaka çelişki vardır.
5. E “Zamanlar farklı olduğu için açık ve kapalı yüklemeleri mantıksal çelişki oluşturmuyor.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.

Devrede ölçüt “akım geçiyor” olarak kesin biçimde belirleniyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Önerme ya akım geçiyor ya geçmiyor biçiminde değillemesiyle iki seçeneğe ayrılıyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Üçüncü hâlin imkânsızlığı odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Önerme ya akım geçiyor ya geçmiyor biçiminde değillemesiyle iki seçeneğe ayrılıyor.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.
2. B “Önerme ya akım geçiyor ya geçmiyor biçiminde değillemesiyle iki seçeneğe ayrılıyor.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.
3. C “Önerme ya akım geçiyor ya geçmiyor biçiminde değillemesiyle iki seçeneğe ayrılıyor.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.
4. D “Önerme ya akım geçiyor ya geçmiyor biçiminde değillemesiyle iki seçeneğe ayrılıyor.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.
5. E “Önerme ya akım geçiyor ya geçmiyor biçiminde değillemesiyle iki seçeneğe ayrılıyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: Bir sorunun cevabını bilmemek önermenin üçüncü bir doğruluk değeri taşıdığını gösterir.

Bir öğrenci sınıf ortalamasına göre uzun, basketbol takımına göre kısa sayılıyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Karşılaştırma ölçütleri farklı olduğu için aynı bakımdan zıt yükleme yapılmıyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Çelişmezlik ilkesi odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Karşılaştırma ölçütleri farklı olduğu için aynı bakımdan zıt yükleme yapılmıyor.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.
2. B “Karşılaştırma ölçütleri farklı olduğu için aynı bakımdan zıt yükleme yapılmıyor.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.
3. C “Karşılaştırma ölçütleri farklı olduğu için aynı bakımdan zıt yükleme yapılmıyor.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.
4. D “Karşılaştırma ölçütleri farklı olduğu için aynı bakımdan zıt yükleme yapılmıyor.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.
5. E “Karşılaştırma ölçütleri farklı olduğu için aynı bakımdan zıt yükleme yapılmıyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: Aynı önerme aynı koşulda hem doğru hem yanlış olabilir ve hiçbir sorun doğurmaz.

Kapalı kutudaki kartın kırmızı olup olmadığı gözlemci tarafından bilinmiyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Gözlemcinin bilmemesi, kartın kırmızı olduğu önermesine üçüncü bir klasik doğruluk değeri eklemiyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Üçüncü hâlin imkânsızlığı odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Gözlemcinin bilmemesi, kartın kırmızı olduğu önermesine üçüncü bir klasik doğruluk değeri eklemiyor.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.
2. B “Gözlemcinin bilmemesi, kartın kırmızı olduğu önermesine üçüncü bir klasik doğruluk değeri eklemiyor.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.
3. C “Gözlemcinin bilmemesi, kartın kırmızı olduğu önermesine üçüncü bir klasik doğruluk değeri eklemiyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: Belirsiz bir sözcük içeren her cümle doğrudan ilkenin kusursuz örneğidir.
4. D “Gözlemcinin bilmemesi, kartın kırmızı olduğu önermesine üçüncü bir klasik doğruluk değeri eklemiyor.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.
5. E “Gözlemcinin bilmemesi, kartın kırmızı olduğu önermesine üçüncü bir klasik doğruluk değeri eklemiyor.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.

Ali’nin evde, Ayşe’nin okulda olduğu söyleniyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Zıt yer bildirimleri farklı öznelere ait olduğundan çelişmezlik ilkesi ihlal edilmiyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Çelişmezlik ilkesi odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Zıt yer bildirimleri farklı öznelere ait olduğundan çelişmezlik ilkesi ihlal edilmiyor.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.
2. B “Zıt yer bildirimleri farklı öznelere ait olduğundan çelişmezlik ilkesi ihlal edilmiyor.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.
3. C “Zıt yer bildirimleri farklı öznelere ait olduğundan çelişmezlik ilkesi ihlal edilmiyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: Çelişmezlik ilkesi iki farklı özne hakkında zıt nitelik kurulmasını yasaklar.
4. D “Zıt yer bildirimleri farklı öznelere ait olduğundan çelişmezlik ilkesi ihlal edilmiyor.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.
5. E “Zıt yer bildirimleri farklı öznelere ait olduğundan çelişmezlik ilkesi ihlal edilmiyor.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.

Başarı ölçütü yüz üzerinden en az yetmiş puan olarak tanımlanıyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Bir puan ya eşiği sağlar ya sağlamaz; açık tanım önerme ile değillemesini belirliyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Üçüncü hâlin imkânsızlığı odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Bir puan ya eşiği sağlar ya sağlamaz; açık tanım önerme ile değillemesini belirliyor.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.
2. B “Bir puan ya eşiği sağlar ya sağlamaz; açık tanım önerme ile değillemesini belirliyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: P ve P değil aynı anda doğruysa üçüncü hâlin imkânsızlığı sağlanır.
3. C “Bir puan ya eşiği sağlar ya sağlamaz; açık tanım önerme ile değillemesini belirliyor.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.
4. D “Bir puan ya eşiği sağlar ya sağlamaz; açık tanım önerme ile değillemesini belirliyor.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.
5. E “Bir puan ya eşiği sağlar ya sağlamaz; açık tanım önerme ile değillemesini belirliyor.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.

Tek rapor aynı ölçüm için “değer 20’dir” ve “değer 20 değildir” diyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Aynı veri, zaman ve ölçüt için önerme ile değillemesi birlikte kabul edilemiyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Çelişmezlik ilkesi odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Aynı veri, zaman ve ölçüt için önerme ile değillemesi birlikte kabul edilemiyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: Bir görüşü değiştirmek geçmiş ve bugün arasında mantıksal çelişkiyi zorunlu kılar.
2. B “Aynı veri, zaman ve ölçüt için önerme ile değillemesi birlikte kabul edilemiyor.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.
3. C “Aynı veri, zaman ve ölçüt için önerme ile değillemesi birlikte kabul edilemiyor.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.
4. D “Aynı veri, zaman ve ölçüt için önerme ile değillemesi birlikte kabul edilemiyor.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.
5. E “Aynı veri, zaman ve ölçüt için önerme ile değillemesi birlikte kabul edilemiyor.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.

Bir adın belirlenmiş listede bulunup bulunmadığı denetleniyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Ad ya listenin üyesidir ya değildir; klasik üyelik önermesinde üçüncü durum yoktur. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil, kanıtın neden-sonuç veya ölçüt ilişkisini Üçüncü hâlin imkânsızlığı odağının sınırıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

1. A “Ad ya listenin üyesidir ya değildir; klasik üyelik önermesinde üçüncü durum yoktur.” kanıtı Üçüncü hâlin imkânsızlığı kavramıyla açıklanır: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi bir önerme ile değillemesinden birinin doğru olması gerektiğini, arada üçüncü bir doğruluk durumu bulunmadığını söyler.
2. B “Ad ya listenin üyesidir ya değildir; klasik üyelik önermesinde üçüncü durum yoktur.” kanıtı şu yorumu doğrular: İlke her çok seçenekli günlük kararı yalnız iki pratik seçeneğe indirger.
3. C “Ad ya listenin üyesidir ya değildir; klasik üyelik önermesinde üçüncü durum yoktur.” kanıtı Çelişmezlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Çelişmezlik ilkesi aynı özneye aynı zamanda ve aynı bakımdan bir niteliğin hem yüklenip hem yüklenemeyeceğini bildirir.
4. D “Ad ya listenin üyesidir ya değildir; klasik üyelik önermesinde üçüncü durum yoktur.” kanıtı Doğru düşünme kavramıyla açıklanır: Doğru düşünme, akıl yürütmede biçimsel kurallara uymayı ve ulaşılan sonucu açık gerekçelerle denetlenebilir kılmayı gerektirir.
5. E “Ad ya listenin üyesidir ya değildir; klasik üyelik önermesinde üçüncü durum yoktur.” kanıtı Özdeşlik ilkesi kavramıyla açıklanır: Özdeşlik ilkesi bir kavramın aynı akıl yürütme boyunca aynı anlamda kullanılmasını ve kendisiyle aynı kabul edilmesini belirtir.