11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı — Karagöz, Söz Oyunları ve İletişim Engelleri — Kanıtla Uygula

Hacivat, “Onu oraya bırak.” der. Karagöz hangi nesnenin hangi yere konacağını anlayamaz ve yanlış eşyayı taşır.

1. A Mesajı kendi sözleriyle yeniden kurarak anladığını doğrulatır ve olası hatayı eylemden önce ortaya çıkarır.
2. B Sözlü mesajla ses tonu ve beden dilinin uyuşmaması, mesajın kızgınlık olarak algılanmasına yol açmıştır.
3. C Nesne ve yer adı açıkça söylenmeli, Karagöz’den anladığını tekrar etmesi istenmelidir.
4. D Konuşmacının sözünü tamamlamasına izin verip ana düşünceyi etkin biçimde dinlemek gerekir.
5. E Ön yargı mesajın değerlendirilmesini engellemiştir; öneri konuşandan bağımsız kanıtıyla dinlenmelidir.

Karagöz, Hacivat daha gerekçesini tamamlamadan sözünü kesip cevap verir. Sonradan Hacivat’ın tam tersini söylemek istediği ortaya çıkar.

1. A Ön yargı mesajın değerlendirilmesini engellemiştir; öneri konuşandan bağımsız kanıtıyla dinlenmelidir.
2. B Mesajı kendi sözleriyle yeniden kurarak anladığını doğrulatır ve olası hatayı eylemden önce ortaya çıkarır.
3. C Sözlü mesajla ses tonu ve beden dilinin uyuşmaması, mesajın kızgınlık olarak algılanmasına yol açmıştır.
4. D “İşin hangi yönü iyi gidiyor, hangi yönünde yardım gerekiyor?” gibi açık uçlu soru sorulmalıdır.
5. E Konuşmacının sözünü tamamlamasına izin verip ana düşünceyi etkin biçimde dinlemek gerekir.

Hacivat, Karagöz’ün her zaman yanlış anlayacağını düşünerek onun doğru önerisini dinlemeden reddeder. Daha sonra önerinin işe yarayacağı anlaşılır.

1. A Mesajı kendi sözleriyle yeniden kurarak anladığını doğrulatır ve olası hatayı eylemden önce ortaya çıkarır.
2. B Ön yargı mesajın değerlendirilmesini engellemiştir; öneri konuşandan bağımsız kanıtıyla dinlenmelidir.
3. C Nesne ve yer adı açıkça söylenmeli, Karagöz’den anladığını tekrar etmesi istenmelidir.
4. D “İşin hangi yönü iyi gidiyor, hangi yönünde yardım gerekiyor?” gibi açık uçlu soru sorulmalıdır.
5. E Sözlü mesajla ses tonu ve beden dilinin uyuşmaması, mesajın kızgınlık olarak algılanmasına yol açmıştır.

Hacivat uzun bir yönerge verir. Karagöz, “Önce sandığı kapatıp sonra anahtarı sana getireceğim, doğru mu?” diye sorar.

1. A Nesne ve yer adı açıkça söylenmeli, Karagöz’den anladığını tekrar etmesi istenmelidir.
2. B Konuşmacının sözünü tamamlamasına izin verip ana düşünceyi etkin biçimde dinlemek gerekir.
3. C “İşin hangi yönü iyi gidiyor, hangi yönünde yardım gerekiyor?” gibi açık uçlu soru sorulmalıdır.
4. D Sözlü mesajla ses tonu ve beden dilinin uyuşmaması, mesajın kızgınlık olarak algılanmasına yol açmıştır.
5. E Mesajı kendi sözleriyle yeniden kurarak anladığını doğrulatır ve olası hatayı eylemden önce ortaya çıkarır.

Hacivat’ın sözcükleri nazik olsa da sert sesi ve aceleci hareketleri Karagöz’e kızgınlık hissettiriyor. Karagöz savunmaya geçiyor.

1. A Sözlü mesajla ses tonu ve beden dilinin uyuşmaması, mesajın kızgınlık olarak algılanmasına yol açmıştır.
2. B Nesne ve yer adı açıkça söylenmeli, Karagöz’den anladığını tekrar etmesi istenmelidir.
3. C Ön yargı mesajın değerlendirilmesini engellemiştir; öneri konuşandan bağımsız kanıtıyla dinlenmelidir.
4. D Konuşmacının sözünü tamamlamasına izin verip ana düşünceyi etkin biçimde dinlemek gerekir.
5. E “İşin hangi yönü iyi gidiyor, hangi yönünde yardım gerekiyor?” gibi açık uçlu soru sorulmalıdır.

Karagöz, “Ben onu mu dedim?” repliğini ilk canlandırmada düz okuyor; ikinci canlandırmada “mu” sözcüğünü vurgulayıp şaşkın bir durak veriyor.

1. A Tiplerin ayırt edici konuşma ritimleri silinir; dil ve davranış karşıtlığı seyirciye yeterince yansımaz.
2. B Vurgu ve durak, Karagöz’ün itiraz ile şaşkınlığını belirginleştirerek repliğin niyetini seyirciye taşır.
3. C Beden hareketi ve bekleme, Karagöz’ün anlam kurma sürecini gösterip yanlış cevabın komik zamanlamasını hazırlar.
4. D Aynı icracının canlandırdığı iki tipi seyircinin ayırt etmesini ve karakter karşıtlığını izlemesini sağlar.
5. E Mekân güncellenebilir; fakat tiplerin ayırt edici dil ve davranış özellikleri tersine çevrilince geleneksel çatışma bozulur.

Hacivat ölçülü ve uzun cümlelerle konuşurken Karagöz hızlı, kısa ve araya giren cevaplar veriyor. Oyuncular iki tipi aynı tempo ve tonla okumayı deniyor.

1. A Beden hareketi ve bekleme, Karagöz’ün anlam kurma sürecini gösterip yanlış cevabın komik zamanlamasını hazırlar.
2. B Tiplerin ayırt edici konuşma ritimleri silinir; dil ve davranış karşıtlığı seyirciye yeterince yansımaz.
3. C Aynı icracının canlandırdığı iki tipi seyircinin ayırt etmesini ve karakter karşıtlığını izlemesini sağlar.
4. D Mekân güncellenebilir; fakat tiplerin ayırt edici dil ve davranış özellikleri tersine çevrilince geleneksel çatışma bozulur.
5. E Durak, seyircinin anlam kaymasını fark edip tepki vermesine zaman tanıyarak söz oyununun etkisini güçlendirir.

Hacivat ağır bir kelime kullandığında Karagöz başını eğip bir an duruyor, sonra kelimeyi yanlış anlayan cevabını veriyor.

1. A Aynı icracının canlandırdığı iki tipi seyircinin ayırt etmesini ve karakter karşıtlığını izlemesini sağlar.
2. B Beden hareketi ve bekleme, Karagöz’ün anlam kurma sürecini gösterip yanlış cevabın komik zamanlamasını hazırlar.
3. C Durak, seyircinin anlam kaymasını fark edip tepki vermesine zaman tanıyarak söz oyununun etkisini güçlendirir.
4. D Mekân güncellenebilir; fakat tiplerin ayırt edici dil ve davranış özellikleri tersine çevrilince geleneksel çatışma bozulur.
5. E Vurgu ve durak, Karagöz’ün itiraz ile şaşkınlığını belirginleştirerek repliğin niyetini seyirciye taşır.

Tek hayalî hem Hacivat’ı hem Karagöz’ü seslendiriyor. Hacivat’ta daha ölçülü, Karagöz’de daha gür ve doğrudan bir ses kullanıyor.

1. A Tiplerin ayırt edici konuşma ritimleri silinir; dil ve davranış karşıtlığı seyirciye yeterince yansımaz.
2. B Mekân güncellenebilir; fakat tiplerin ayırt edici dil ve davranış özellikleri tersine çevrilince geleneksel çatışma bozulur.
3. C Aynı icracının canlandırdığı iki tipi seyircinin ayırt etmesini ve karakter karşıtlığını izlemesini sağlar.
4. D Vurgu ve durak, Karagöz’ün itiraz ile şaşkınlığını belirginleştirerek repliğin niyetini seyirciye taşır.
5. E Durak, seyircinin anlam kaymasını fark edip tepki vermesine zaman tanıyarak söz oyununun etkisini güçlendirir.

Bir öğrenci grubu sahneyi bugünün okul ortamına uyarlıyor; ancak Karagöz’ü ağır ve dolaylı, Hacivat’ı kaba ve tek sözcüklü konuşturuyor.

1. A Beden hareketi ve bekleme, Karagöz’ün anlam kurma sürecini gösterip yanlış cevabın komik zamanlamasını hazırlar.
2. B Durak, seyircinin anlam kaymasını fark edip tepki vermesine zaman tanıyarak söz oyununun etkisini güçlendirir.
3. C Tiplerin ayırt edici konuşma ritimleri silinir; dil ve davranış karşıtlığı seyirciye yeterince yansımaz.
4. D Vurgu ve durak, Karagöz’ün itiraz ile şaşkınlığını belirginleştirerek repliğin niyetini seyirciye taşır.
5. E Mekân güncellenebilir; fakat tiplerin ayırt edici dil ve davranış özellikleri tersine çevrilince geleneksel çatışma bozulur.