11. Sınıf Tarih — Değişim ve Yenileşme Arayışları — Bütüncül Denetim

Avrupa’da görülen her kurum aynen alınmadı; bazı teknikler yerel ihtiyaç ve yönetim yapısına göre seçildi.

1. A Göreli barış, kaynak ve dikkatin diplomatik-kültürel yeniliklere ayrılmasını kolaylaştıran ortam sağlamıştır.
2. B Yenileşme arayışının yalnız askerî değil, kent mekânı ve estetik tercihlere de yansıdığını gösterir.
3. C Yenilikler toplumsal ve mali gerilimden bağımsız değildir; meşruiyet sorunu siyasi tepkiyle süreci kesebilir.
4. D Yenileşme basit kopyalama değil, dış gözlemi yerel sorun ve kurumlara göre seçip uyarlama sürecidir.
5. E Günlük kent sorununa teknik araç ve kurumsal düzenlemeyle çözüm arayan pratik yenileşmedir.

Matbaa kurulduktan sonra hattatlar ve el yazması eserler tamamen ortadan kalkmadı; iki biçim birlikte sürdü.

1. A Basım, izin, ihtiyaç ve dönemin hassasiyetleriyle sınırlı ve seçici biçimde başlamıştır.
2. B Kitap çoğaltmayı kolaylaştırmış, fakat eşit erişim için okuryazarlık ve dağıtım gibi başka koşullar gerekmiştir.
3. C Yeni teknoloji eski üretimi bir anda yok etmemiş, kademeli ve birlikte ilerleyen dönüşüm yaşanmıştır.
4. D Aynı metnin el yazmasına göre daha çok ve tutarlı nüshayla çoğaltılmasını kolaylaştırmıştır.
5. E Denetlenmiş metnin aynı biçimde çok sayıda basılması, kopyadan kopyaya yeni hata eklenmesini azaltabilir.

Rakip orduların menzil, hareket ve ateş düzeni avantajları gözlendi; yenilik raporları bu farklara yanıt aradı.

1. A Rakiplerin sahadaki üstünlüğünün güvenlik tehdidi oluşturması, teknik ve kurumsal farkı kapatma baskısı yaratmıştır.
2. B Rakip ordulardaki güncel bilgiyi gözlemleyip Osmanlı askerî ihtiyaçlarına uyarlamaktır.
3. C Eğitmen, tekrar ve denetim altyapısı kurulmadığından teknik bilgi sahaya yerleşmemiştir.
4. D Başarılı aktarım, aracı aynen kopyalamaktan çok yerel malzeme, coğrafya ve ihtiyaca göre uyarlamayı gerektirir.
5. E Teknik bilgiyi bireysel uzmana bağlı olmaktan çıkarıp düzenli eğitimle aktarılan kurumsal kapasiteye dönüştürür.

İki elçi aynı kent hakkında farklı tarihlerde farklı değerlendirmeler yaptı; arada yönetim ve nüfus değişti.

1. A Yabancı uygulamanın yerel soruna hangi yönleriyle uyarlanabileceğinin değerlendirilmesini sağlar.
2. B Elçinin görevi, değerleri ve öneri amacıyla gözlem seçimi arasındaki ilişki incelenmelidir.
3. C Resmî ve seçkin çevreleri güçlü yansıtır; bütün toplum için tek başına yeterli değildir.
4. D Yabancı devletin kurum ve uygulamalarına dair gözlemi karar vericilere düzenli bilgi olarak aktarmaktır.
5. E Fark hemen hata sayılmamalı; tarihsel değişim, amaç ve gözlem alanları karşılaştırılmalıdır.

Bir öğrenci Lale Devri’ni yalnız bahçe ve eğlenceden ibaret sayıyor; matbaa, elçilik ve yangın örgütlenmesini dikkate almıyor.

1. A Matbaa çoğaltmayı artırmış; toplumsal erişim okuryazarlık, maliyet ve dağıtımla kademeli genişlemiştir.
2. B Zevk boyutu, teknik, diplomatik ve kentsel yenilik kanıtlarıyla birlikte incelenmelidir.
3. C Kararın işlemesi için insan kaynağı, finansman, eğitim ve sürekli denetim gibi uygulama kapasitesi gerekir.
4. D Uzman bilgisi rakip uygulamayı tanıtır; kalıcı sonuç için yerel kurum, personel ve malzemeye uyarlanmalıdır.
5. E Sefaretname değerlidir; ancak elçinin konumu, amacı ve sınırlı gözlem alanı belirtilip başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.

Bir öğrenci matbaa kurulunca ertesi gün herkesin ucuz kitaba ulaştığını söylüyor; okuryazarlık ve dağıtım sınırlıdır.

1. A Sefaretname değerlidir; ancak elçinin konumu, amacı ve sınırlı gözlem alanı belirtilip başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
2. B Matbaa çoğaltmayı artırmış; toplumsal erişim okuryazarlık, maliyet ve dağıtımla kademeli genişlemiştir.
3. C Kararın işlemesi için insan kaynağı, finansman, eğitim ve sürekli denetim gibi uygulama kapasitesi gerekir.
4. D Yeni ve eski üretim biçimleri farklı işlevlerle uzun süre birlikte bulunabilir; dönüşüm kademelidir.
5. E Uzman bilgisi rakip uygulamayı tanıtır; kalıcı sonuç için yerel kurum, personel ve malzemeye uyarlanmalıdır.

Bir öğrenci yabancı uzman getirmenin Avrupa ordusunu aynen kopyalamak olduğunu savunuyor; öneriler yerel koşullara göre değiştiriliyor.

1. A Sefaretname değerlidir; ancak elçinin konumu, amacı ve sınırlı gözlem alanı belirtilip başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
2. B Uzman bilgisi rakip uygulamayı tanıtır; kalıcı sonuç için yerel kurum, personel ve malzemeye uyarlanmalıdır.
3. C Kararın işlemesi için insan kaynağı, finansman, eğitim ve sürekli denetim gibi uygulama kapasitesi gerekir.
4. D Zevk boyutu, teknik, diplomatik ve kentsel yenilik kanıtlarıyla birlikte incelenmelidir.
5. E Yeni ve eski üretim biçimleri farklı işlevlerle uzun süre birlikte bulunabilir; dönüşüm kademelidir.

Bir öğrenci sefaretnamedeki her cümleyi bütün yabancı toplumun tartışmasız gerçeği sayıyor; elçi yalnız resmî çevreleri gördü.

1. A Matbaa çoğaltmayı artırmış; toplumsal erişim okuryazarlık, maliyet ve dağıtımla kademeli genişlemiştir.
2. B Yeni ve eski üretim biçimleri farklı işlevlerle uzun süre birlikte bulunabilir; dönüşüm kademelidir.
3. C Zevk boyutu, teknik, diplomatik ve kentsel yenilik kanıtlarıyla birlikte incelenmelidir.
4. D Kararın işlemesi için insan kaynağı, finansman, eğitim ve sürekli denetim gibi uygulama kapasitesi gerekir.
5. E Sefaretname değerlidir; ancak elçinin konumu, amacı ve sınırlı gözlem alanı belirtilip başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.

Bir düzenleme fermanla duyuruldu; eğitmen, bütçe ve denetim ayrılmadığı için uygulama sınırlı kaldı.

1. A Zevk boyutu, teknik, diplomatik ve kentsel yenilik kanıtlarıyla birlikte incelenmelidir.
2. B Yeni ve eski üretim biçimleri farklı işlevlerle uzun süre birlikte bulunabilir; dönüşüm kademelidir.
3. C Uzman bilgisi rakip uygulamayı tanıtır; kalıcı sonuç için yerel kurum, personel ve malzemeye uyarlanmalıdır.
4. D Matbaa çoğaltmayı artırmış; toplumsal erişim okuryazarlık, maliyet ve dağıtımla kademeli genişlemiştir.
5. E Kararın işlemesi için insan kaynağı, finansman, eğitim ve sürekli denetim gibi uygulama kapasitesi gerekir.

Bir öğrenci yeni teknoloji gelince eskinin hemen yok olacağını varsayıyor; matbaa sonrası el yazması ve hattatlık sürüyor.

1. A Uzman bilgisi rakip uygulamayı tanıtır; kalıcı sonuç için yerel kurum, personel ve malzemeye uyarlanmalıdır.
2. B Matbaa çoğaltmayı artırmış; toplumsal erişim okuryazarlık, maliyet ve dağıtımla kademeli genişlemiştir.
3. C Zevk boyutu, teknik, diplomatik ve kentsel yenilik kanıtlarıyla birlikte incelenmelidir.
4. D Yeni ve eski üretim biçimleri farklı işlevlerle uzun süre birlikte bulunabilir; dönüşüm kademelidir.
5. E Sefaretname değerlidir; ancak elçinin konumu, amacı ve sınırlı gözlem alanı belirtilip başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.