11. Sınıf Tarih — Avrupa Güç Dengesi ve Osmanlı (1683-1789) — Kanıtla Uygula

Uzun savaşların ardından 1718’de antlaşma yapıldı. Yönetim yeni büyük savaştan kaçınıp iç düzenlemelere ve diplomatik temaslara yöneldi.

1. A Antlaşma tam zafer ya da tam yenilgi değil, farklı cephelerin sonuçlarını bir arada yansıtan uzlaşmadır.
2. B Savaş yükünü azaltıp devlete toparlanma, gözlem ve yenilik için zaman kazandırma ihtiyacıyla açıklanır.
3. C Antlaşmanın sağladığı göreli barış, Lale Devri’ndeki kültürel ve teknik yeniliklere elverişli ortam yaratmıştır.
4. D Dış politika ve yenilik bilgisi için tek seferlik heyet yerine sürekli, güncellenen diplomatik gözlem gerekir.
5. E Diplomatik temsil, Avrupa kurumlarını gözlemleyip bilgi aktarma aracına da dönüşmüştür.

Antlaşma bir cephede Osmanlı aleyhine toprak düzenlemesi getirirken başka cephede elde edilen bazı yerleri korudu.

1. A Antlaşmanın sağladığı göreli barış, Lale Devri’ndeki kültürel ve teknik yeniliklere elverişli ortam yaratmıştır.
2. B Antlaşma tam zafer ya da tam yenilgi değil, farklı cephelerin sonuçlarını bir arada yansıtan uzlaşmadır.
3. C Diplomatik temsil, Avrupa kurumlarını gözlemleyip bilgi aktarma aracına da dönüşmüştür.
4. D Başkent gözlemi için değerlidir; bütün toplumu temsil ettiği varsayılmadan başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
5. E Dış politika ve yenilik bilgisi için tek seferlik heyet yerine sürekli, güncellenen diplomatik gözlem gerekir.

Barış sonrasında Avrupa başkentine gönderilen elçi, askerî konuların yanında kent düzeni, bilim kurumları ve matbaayı da rapor etti.

1. A Antlaşmanın sağladığı göreli barış, Lale Devri’ndeki kültürel ve teknik yeniliklere elverişli ortam yaratmıştır.
2. B Diplomatik temsil, Avrupa kurumlarını gözlemleyip bilgi aktarma aracına da dönüşmüştür.
3. C Başkent gözlemi için değerlidir; bütün toplumu temsil ettiği varsayılmadan başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
4. D Savaş yükünü azaltıp devlete toparlanma, gözlem ve yenilik için zaman kazandırma ihtiyacıyla açıklanır.
5. E Dış politika ve yenilik bilgisi için tek seferlik heyet yerine sürekli, güncellenen diplomatik gözlem gerekir.

1718 sonrasında İstanbul’da mimari, bahçe düzenlemeleri, basım ve kültürel etkinlikler arttı; dönem 1730’daki ayaklanmayla sona erdi.

1. A Başkent gözlemi için değerlidir; bütün toplumu temsil ettiği varsayılmadan başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
2. B Antlaşmanın sağladığı göreli barış, Lale Devri’ndeki kültürel ve teknik yeniliklere elverişli ortam yaratmıştır.
3. C Antlaşma tam zafer ya da tam yenilgi değil, farklı cephelerin sonuçlarını bir arada yansıtan uzlaşmadır.
4. D Dış politika ve yenilik bilgisi için tek seferlik heyet yerine sürekli, güncellenen diplomatik gözlem gerekir.
5. E Savaş yükünü azaltıp devlete toparlanma, gözlem ve yenilik için zaman kazandırma ihtiyacıyla açıklanır.

Bir elçilik heyetinin raporu, Avrupa’daki gelişmeler hızlı değiştiği için birkaç yıl içinde yetersiz kaldı.

1. A Diplomatik temsil, Avrupa kurumlarını gözlemleyip bilgi aktarma aracına da dönüşmüştür.
2. B Savaş yükünü azaltıp devlete toparlanma, gözlem ve yenilik için zaman kazandırma ihtiyacıyla açıklanır.
3. C Antlaşma tam zafer ya da tam yenilgi değil, farklı cephelerin sonuçlarını bir arada yansıtan uzlaşmadır.
4. D Başkent gözlemi için değerlidir; bütün toplumu temsil ettiği varsayılmadan başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
5. E Dış politika ve yenilik bilgisi için tek seferlik heyet yerine sürekli, güncellenen diplomatik gözlem gerekir.

Antlaşma sonrasında Kırım Hanlığı siyasi bakımdan Osmanlı’dan ayrı statüye getirildi; Rusya’nın bölgeye müdahale alanı genişledi.

1. A Osmanlı’nın güç kaybı farklı bölgelerde sürerken Rusya 18. yüzyılda giderek daha belirleyici rakibe dönüşmüştür.
2. B Savaşın askerî kaybına eklenen mali yük, savunma ve yenileşmeye ayrılabilecek kaynakları sınırlamıştır.
3. C Karadeniz’in Osmanlı denetimindeki kapalı alan niteliği aşınmış, Rusya askerî ve ekonomik rakip olarak güçlenmiştir.
4. D Osmanlı’nın kuzey Karadeniz’deki siyasi tamponu zayıflamış ve Rus nüfuzuna açık alan oluşmuştur.
5. E Geniş yoruma açık hak iddiaları, güçlü devlet tarafından siyasi müdahale aracına dönüştürülebilir.

Rusya antlaşma sonrasında Karadeniz ticareti ve deniz varlığı konusunda daha geniş imkân elde etti.

1. A Osmanlı’nın güç kaybı farklı bölgelerde sürerken Rusya 18. yüzyılda giderek daha belirleyici rakibe dönüşmüştür.
2. B Karadeniz’in Osmanlı denetimindeki kapalı alan niteliği aşınmış, Rusya askerî ve ekonomik rakip olarak güçlenmiştir.
3. C Askerî kararlar, kaynak kapasitesi, ittifaklar ve uzun süreli güç değişimi birlikte incelenmelidir.
4. D Savaşın askerî kaybına eklenen mali yük, savunma ve yenileşmeye ayrılabilecek kaynakları sınırlamıştır.
5. E Geniş yoruma açık hak iddiaları, güçlü devlet tarafından siyasi müdahale aracına dönüştürülebilir.

Osmanlı Devleti toprak ve nüfuz kaybının yanı sıra mali yükümlülükler de kabul etti.

1. A Osmanlı’nın kuzey Karadeniz’deki siyasi tamponu zayıflamış ve Rus nüfuzuna açık alan oluşmuştur.
2. B Askerî kararlar, kaynak kapasitesi, ittifaklar ve uzun süreli güç değişimi birlikte incelenmelidir.
3. C Savaşın askerî kaybına eklenen mali yük, savunma ve yenileşmeye ayrılabilecek kaynakları sınırlamıştır.
4. D Osmanlı’nın güç kaybı farklı bölgelerde sürerken Rusya 18. yüzyılda giderek daha belirleyici rakibe dönüşmüştür.
5. E Geniş yoruma açık hak iddiaları, güçlü devlet tarafından siyasi müdahale aracına dönüştürülebilir.

Rusya antlaşma maddelerini sonraki yıllarda Osmanlı siyasetine baskı kuracak biçimde geniş yorumlamaya çalıştı.

1. A Karadeniz’in Osmanlı denetimindeki kapalı alan niteliği aşınmış, Rusya askerî ve ekonomik rakip olarak güçlenmiştir.
2. B Geniş yoruma açık hak iddiaları, güçlü devlet tarafından siyasi müdahale aracına dönüştürülebilir.
3. C Osmanlı’nın kuzey Karadeniz’deki siyasi tamponu zayıflamış ve Rus nüfuzuna açık alan oluşmuştur.
4. D Askerî kararlar, kaynak kapasitesi, ittifaklar ve uzun süreli güç değişimi birlikte incelenmelidir.
5. E Osmanlı’nın güç kaybı farklı bölgelerde sürerken Rusya 18. yüzyılda giderek daha belirleyici rakibe dönüşmüştür.

1699’da Orta Avrupa kaybı, 1774’te Kırım ve Rus nüfuzu sorunu öne çıkıyor.

1. A Osmanlı’nın güç kaybı farklı bölgelerde sürerken Rusya 18. yüzyılda giderek daha belirleyici rakibe dönüşmüştür.
2. B Askerî kararlar, kaynak kapasitesi, ittifaklar ve uzun süreli güç değişimi birlikte incelenmelidir.
3. C Osmanlı’nın kuzey Karadeniz’deki siyasi tamponu zayıflamış ve Rus nüfuzuna açık alan oluşmuştur.
4. D Savaşın askerî kaybına eklenen mali yük, savunma ve yenileşmeye ayrılabilecek kaynakları sınırlamıştır.
5. E Karadeniz’in Osmanlı denetimindeki kapalı alan niteliği aşınmış, Rusya askerî ve ekonomik rakip olarak güçlenmiştir.