11. Sınıf Tarih — Avrupa Güç Dengesi ve Osmanlı (1683-1789) — Bütüncül Denetim

Bir çalışmada antlaşma maddeleri, savaş öncesi harita ve sonrasındaki sınır haritası birlikte inceleniyor.

1. A Çok devletli askerî baskı ve uzun savaşın maliyeti, Osmanlı’yı geniş ödünler içeren barışa yöneltmiştir.
2. B Askerî gücün yanına düzenli müzakere, ittifak bilgisi ve Avrupa diplomasisini izleme gereksinimi eklenmiştir.
3. C Osmanlı’nın Avrupa’daki sürekli ilerleme iddiası zayıflamış, mevcut toprakları koruma kaygısı öne çıkmıştır.
4. D Antlaşma, önceden biriken sorunların sonucu ve sonraki savunma-diplomasi siyasetinin belirgin işareti olarak okunmalıdır.
5. E Hukuki kararların coğrafi sonuçları iki harita üzerinde karşılaştırılarak kaybın kapsamı denetlenebilir.

Bir devlet güçlü bir müttefik kazandı; fakat antlaşma gereği kendi çıkarıyla ilgisiz bir cepheye asker göndermek zorunda kaldı.

1. A Eş zamanlı baskıyı azaltmak için rakipler arasındaki çatışmadan yararlanılıp kaynaklar öncelikli tehdide yöneltilmiştir.
2. B Tehdit ve ittifak olasılıkları önceden görülerek hangi devletle ne zaman yakınlaşılacağı daha bilinçli planlanabilir.
3. C İttifaklar kalıcı duygusal bağdan çok, dönemsel çıkar ve güç dengesini koruma hesabıyla kurulmuştur.
4. D Sağlanan güvenlik kadar ittifakın yüklediği askerî ve siyasi maliyet de çıkar hesabında değerlendirilmelidir.
5. E Tek bir devletin askerî ve ekonomik üstünlük kurmasını engelleyerek kıtadaki güç dağılımını dengelemektir.

Bir seyahat raporu başkentin görkemli yapılarını ayrıntılı anlatıyor, kırsal ekonomik sorunlardan hiç söz etmiyor.

1. A Antlaşma tam zafer ya da tam yenilgi değil, farklı cephelerin sonuçlarını bir arada yansıtan uzlaşmadır.
2. B Başkent gözlemi için değerlidir; bütün toplumu temsil ettiği varsayılmadan başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
3. C Antlaşmanın sağladığı göreli barış, Lale Devri’ndeki kültürel ve teknik yeniliklere elverişli ortam yaratmıştır.
4. D Diplomatik temsil, Avrupa kurumlarını gözlemleyip bilgi aktarma aracına da dönüşmüştür.
5. E Savaş yükünü azaltıp devlete toparlanma, gözlem ve yenilik için zaman kazandırma ihtiyacıyla açıklanır.

Bir yorum bütün sonuçları tek komutanın hatasına bağlıyor. Savaşın mali, lojistik, diplomatik ve askerî boyutlarına ait farklı belgeler bulunuyor.

1. A Savaşın askerî kaybına eklenen mali yük, savunma ve yenileşmeye ayrılabilecek kaynakları sınırlamıştır.
2. B Osmanlı’nın kuzey Karadeniz’deki siyasi tamponu zayıflamış ve Rus nüfuzuna açık alan oluşmuştur.
3. C Geniş yoruma açık hak iddiaları, güçlü devlet tarafından siyasi müdahale aracına dönüştürülebilir.
4. D Askerî kararlar, kaynak kapasitesi, ittifaklar ve uzun süreli güç değişimi birlikte incelenmelidir.
5. E Karadeniz’in Osmanlı denetimindeki kapalı alan niteliği aşınmış, Rusya askerî ve ekonomik rakip olarak güçlenmiştir.

Bir öğrenci Karlofça imzalandığı anda Osmanlı’nın bütün siyasi ve askerî varlığını yitirdiğini söylüyor; devlet sonraki yüzyılda savaş ve diplomasiye devam ediyor.

1. A İttifak dönemsel çıkar ortaklığı olabilir; tehdit ve güç dağılımı değiştiğinde ortaklık da değişebilir.
2. B 1774 Kırım’ı Osmanlı siyasi bağından çıkarıp Rus nüfuzuna açık hâle getirdi; doğrudan ilhak sonraki ayrı adımdır.
3. C Karlofça önemli güç ve toprak kaybıdır; fakat devletin varlığını ve sonraki politika kapasitesini bir anda sona erdirmez.
4. D Eğlence eleştirileriyle birlikte diplomatik gözlem, basım ve kentsel yenilik kanıtları da incelenmelidir.
5. E Toprak, ticaret ve nüfuz maddelerinin coğrafi, mali ve siyasi etkileri kendi kanıtlarıyla ayrı incelenmelidir.

Bir öğrenci iki devlet bir kez ittifak kurunca kalıcı dost olduklarını varsayıyor; sonraki belgeler bu devletleri karşıt konumda gösteriyor.

1. A Eğlence eleştirileriyle birlikte diplomatik gözlem, basım ve kentsel yenilik kanıtları da incelenmelidir.
2. B Harita toprak değişimini gösterir; ekonomik ve hukuki sonuçlar için metin ve uygulama belgeleriyle birlikte okunmalıdır.
3. C Toprak, ticaret ve nüfuz maddelerinin coğrafi, mali ve siyasi etkileri kendi kanıtlarıyla ayrı incelenmelidir.
4. D İttifak dönemsel çıkar ortaklığı olabilir; tehdit ve güç dağılımı değiştiğinde ortaklık da değişebilir.
5. E 1774 Kırım’ı Osmanlı siyasi bağından çıkarıp Rus nüfuzuna açık hâle getirdi; doğrudan ilhak sonraki ayrı adımdır.

Bir öğrenci Pasarofça sonrası dönemi yalnız saray eğlenceleriyle açıklıyor; elçilik raporları, matbaa ve şehir düzenlemelerini dışarıda bırakıyor.

1. A 1774 Kırım’ı Osmanlı siyasi bağından çıkarıp Rus nüfuzuna açık hâle getirdi; doğrudan ilhak sonraki ayrı adımdır.
2. B Harita toprak değişimini gösterir; ekonomik ve hukuki sonuçlar için metin ve uygulama belgeleriyle birlikte okunmalıdır.
3. C Eğlence eleştirileriyle birlikte diplomatik gözlem, basım ve kentsel yenilik kanıtları da incelenmelidir.
4. D Karlofça önemli güç ve toprak kaybıdır; fakat devletin varlığını ve sonraki politika kapasitesini bir anda sona erdirmez.
5. E Toprak, ticaret ve nüfuz maddelerinin coğrafi, mali ve siyasi etkileri kendi kanıtlarıyla ayrı incelenmelidir.

Bir öğrenci 1774’ün Kırım’ı aynı gün Rus toprağı yaptığını söylüyor. Metin siyasi ayrılık statüsü verir; ilhak sonraki süreçte gerçekleşir.

1. A 1774 Kırım’ı Osmanlı siyasi bağından çıkarıp Rus nüfuzuna açık hâle getirdi; doğrudan ilhak sonraki ayrı adımdır.
2. B Karlofça önemli güç ve toprak kaybıdır; fakat devletin varlığını ve sonraki politika kapasitesini bir anda sona erdirmez.
3. C Harita toprak değişimini gösterir; ekonomik ve hukuki sonuçlar için metin ve uygulama belgeleriyle birlikte okunmalıdır.
4. D İttifak dönemsel çıkar ortaklığı olabilir; tehdit ve güç dağılımı değiştiğinde ortaklık da değişebilir.
5. E Toprak, ticaret ve nüfuz maddelerinin coğrafi, mali ve siyasi etkileri kendi kanıtlarıyla ayrı incelenmelidir.

Bir maddede kale, başkasında ticaret hakkı, bir diğerinde siyasi nüfuz kaybediliyor; öğrenci hepsini aynı sonuç sayıyor.

1. A Eğlence eleştirileriyle birlikte diplomatik gözlem, basım ve kentsel yenilik kanıtları da incelenmelidir.
2. B Harita toprak değişimini gösterir; ekonomik ve hukuki sonuçlar için metin ve uygulama belgeleriyle birlikte okunmalıdır.
3. C İttifak dönemsel çıkar ortaklığı olabilir; tehdit ve güç dağılımı değiştiğinde ortaklık da değişebilir.
4. D Karlofça önemli güç ve toprak kaybıdır; fakat devletin varlığını ve sonraki politika kapasitesini bir anda sona erdirmez.
5. E Toprak, ticaret ve nüfuz maddelerinin coğrafi, mali ve siyasi etkileri kendi kanıtlarıyla ayrı incelenmelidir.

Bir öğrenci antlaşmayı yalnız önce-sonra haritasından yorumluyor; ticaret, tazminat ve nüfuz maddeleri haritada görünmüyor.

1. A Eğlence eleştirileriyle birlikte diplomatik gözlem, basım ve kentsel yenilik kanıtları da incelenmelidir.
2. B Karlofça önemli güç ve toprak kaybıdır; fakat devletin varlığını ve sonraki politika kapasitesini bir anda sona erdirmez.
3. C 1774 Kırım’ı Osmanlı siyasi bağından çıkarıp Rus nüfuzuna açık hâle getirdi; doğrudan ilhak sonraki ayrı adımdır.
4. D Harita toprak değişimini gösterir; ekonomik ve hukuki sonuçlar için metin ve uygulama belgeleriyle birlikte okunmalıdır.
5. E İttifak dönemsel çıkar ortaklığı olabilir; tehdit ve güç dağılımı değiştiğinde ortaklık da değişebilir.