11. Sınıf Kimya — Tepkime Hızı ve Çarpışma Kuramı — Bütüncül Denetim

Bir derışim-zaman grafiğinde 35. saniyedeki tepkime hızı isteniyor. Tüm 0–60 saniye aralığının ortalaması bu anı temsil etmiyor.

1. A Tepkime başta hızlıdır; girenler azaldıkça ürün oluşum hızı zamanla düşer.
2. B Derışim artışı 0,40 mol L⁻¹ olduğundan ortalama hız 0,020 mol L⁻¹ s⁻¹’dir.
3. C 0,30 mol L⁻¹ azalma 10 saniyede olduğu için tüketilme hızı 0,030 mol L⁻¹ s⁻¹’dir.
4. D Grafiğe 35. saniyede çizilen teğetin eğimi, o andaki derışim değişim hızını verir.
5. E Denkleme göre her bir B için iki A tüketildiğinden A’nın tüketilme hızı 0,08 mol L⁻¹ s⁻¹’dir.

Bir kapta saniyede milyonlarca molekül çarpışması hesaplanıyor; buna karşın saniyede yalnız az sayıda ürün molekülü oluşuyor.

1. A Daha çok tanecik yeterli enerjiye ulaştığı için birim zamandaki etkin çarpışma sayısı artar.
2. B Enerji yeterli olsa da moleküllerin uygun yönelmemesi gerekli bağ değişimini engellemiştir.
3. C Birim hacimde daha fazla tanecik bulunduğu için karşılaşma ve etkin çarpışma olasılığı artar.
4. D Tanecikler aktivasyon enerjisini aşacak enerjiye sahip olmadığı için bağları yeniden düzenleyememiştir.
5. E Her çarpışma tepkime vermez; yalnız enerji ve yönelim koşullarını birlikte sağlayanlar etkindir.

Bir enerji diyagramında tepe-giren farkı 75 kJ, ürün-giren farkı ise -25 kJ’dür.

1. A Geri yönde başlangıç ürünlerdir; engel 90 - 10 = 80 kJ olur.
2. B Girenlerden tepeye ulaşmak için gereken fark 110 - 40 = 70 kJ’dür.
3. C 75 kJ aktivasyon engelidir; -25 kJ ise başlangıç ve son hâl arasındaki tepkime entalpisidir.
4. D Tepkime enerji açığa çıkarabilir; fakat yüksek aktivasyon engelini aşan tanecik sayısı az olduğu için yavaştır.
5. E Kıvılcım ilk taneciklere aktivasyon engelini aşacak enerjiyi sağlayarak tepkimeyi başlatır.

Bir katı katalizörün yüzeyine yabancı madde bağlandığında tepkime hızı düşüyor; sıcaklık ve derışim değişmiyor.

1. A Yabancı madde etkin yüzeyleri kapatarak taneciklerin katalitik yola erişmesini azaltmıştır.
2. B Katalizör mekanizmaya katılsa da sonraki basamakta yenilendiği için net tepkimede tüketilmez.
3. C Katalizör dengeye ulaşma süresini kısaltır fakat denge bileşimini değiştirmez.
4. D Enzimin etkin bölgesi uygun substrata alternatif yol sağladığı için biyolojik katalizörler seçici olabilir.
5. E Katalizör başlangıç ve son enerjiyi değiştirmeden daha düşük aktivasyon enerjili yol sağlar.

Bir öğrenci çok ürün oluşturan tepkimenin mutlaka daha hızlı olduğunu söylüyor. Birinci tepkime 2 saatte 100 birim, ikinci tepkime 1 dakikada 20 birim ürün veriyor.

1. A Ekzotermiklik net enerji farkını gösterir; hızı ise aktivasyon engeli ve etkin çarpışma sıklığı belirler.
2. B Sıcaklık çarpışma sıklığına ek olarak aktivasyon enerjisini aşan tanecik oranını da artırır.
3. C Yalnız yeterli enerji ve uygun yönelimi birlikte taşıyan çarpışmalar ürün oluşturur.
4. D Katalizör ileri ve geri yolları hızlandırır; denge sabitini ve son denge bileşimini değiştirmez.
5. E Tepkime hızı miktarın zamana oranıdır; daha az toplam ürün veren ikinci tepkime birim zamanda daha hızlı olabilir.

Bir öğrenci taneciklerin her temasının ürün oluşturduğunu iddia ediyor. Deneysel ürün sayısı toplam çarpışma sayısının çok altındadır.

1. A Sıcaklık çarpışma sıklığına ek olarak aktivasyon enerjisini aşan tanecik oranını da artırır.
2. B Katalizör aktivasyon enerjisini azaltır; fakat verilen mekanizmada enerji engeli tamamen ortadan kalkmamıştır.
3. C Yalnız yeterli enerji ve uygun yönelimi birlikte taşıyan çarpışmalar ürün oluşturur.
4. D Ekzotermiklik net enerji farkını gösterir; hızı ise aktivasyon engeli ve etkin çarpışma sıklığı belirler.
5. E Katalizör ileri ve geri yolları hızlandırır; denge sabitini ve son denge bileşimini değiştirmez.

Bir öğrenci ΔH’si negatif olan her tepkimenin anında gerçekleşeceğini savunuyor. Paslanma ekzotermik olduğu hâlde oda koşullarında yavaş ilerliyor.

1. A Ekzotermiklik net enerji farkını gösterir; hızı ise aktivasyon engeli ve etkin çarpışma sıklığı belirler.
2. B Katalizör aktivasyon enerjisini azaltır; fakat verilen mekanizmada enerji engeli tamamen ortadan kalkmamıştır.
3. C Sıcaklık çarpışma sıklığına ek olarak aktivasyon enerjisini aşan tanecik oranını da artırır.
4. D Tepkime hızı miktarın zamana oranıdır; daha az toplam ürün veren ikinci tepkime birim zamanda daha hızlı olabilir.
5. E Katalizör ileri ve geri yolları hızlandırır; denge sabitini ve son denge bileşimini değiştirmez.

Bir öğrenci katalizör ekleyerek dengeyi daha fazla ürün tarafına kaydırabileceğini düşünüyor. Deneyde dengeye daha erken ulaşılıyor fakat son bileşim değişmiyor.

1. A Yalnız yeterli enerji ve uygun yönelimi birlikte taşıyan çarpışmalar ürün oluşturur.
2. B Katalizör aktivasyon enerjisini azaltır; fakat verilen mekanizmada enerji engeli tamamen ortadan kalkmamıştır.
3. C Katalizör ileri ve geri yolları hızlandırır; denge sabitini ve son denge bileşimini değiştirmez.
4. D Tepkime hızı miktarın zamana oranıdır; daha az toplam ürün veren ikinci tepkime birim zamanda daha hızlı olabilir.
5. E Sıcaklık çarpışma sıklığına ek olarak aktivasyon enerjisini aşan tanecik oranını da artırır.

Bir öğrenci sıcaklığın hızı yalnız taneciklerin daha çok çarpışmasıyla artırdığını söylüyor. Enerji dağılımında eşiği aşan oran da belirgin artıyor.

1. A Sıcaklık çarpışma sıklığına ek olarak aktivasyon enerjisini aşan tanecik oranını da artırır.
2. B Tepkime hızı miktarın zamana oranıdır; daha az toplam ürün veren ikinci tepkime birim zamanda daha hızlı olabilir.
3. C Katalizör aktivasyon enerjisini azaltır; fakat verilen mekanizmada enerji engeli tamamen ortadan kalkmamıştır.
4. D Yalnız yeterli enerji ve uygun yönelimi birlikte taşıyan çarpışmalar ürün oluşturur.
5. E Ekzotermiklik net enerji farkını gösterir; hızı ise aktivasyon engeli ve etkin çarpışma sıklığı belirler.

Bir öğrenci katalizörün aktivasyon enerjisini tamamen sıfırladığını söylüyor. Katalizörlü diyagramda tepe alçalmış fakat hâlâ girenlerin üzerindedir.

1. A Tepkime hızı miktarın zamana oranıdır; daha az toplam ürün veren ikinci tepkime birim zamanda daha hızlı olabilir.
2. B Yalnız yeterli enerji ve uygun yönelimi birlikte taşıyan çarpışmalar ürün oluşturur.
3. C Katalizör aktivasyon enerjisini azaltır; fakat verilen mekanizmada enerji engeli tamamen ortadan kalkmamıştır.
4. D Katalizör ileri ve geri yolları hızlandırır; denge sabitini ve son denge bileşimini değiştirmez.
5. E Ekzotermiklik net enerji farkını gösterir; hızı ise aktivasyon engeli ve etkin çarpışma sıklığı belirler.