Kimyasal Tepkimeler ve Denklem Denkleştirme — Kümülatif Bölüm 1–5

Mavi çözeltiye ikinci madde eklendiğinde sıcaklık artıyor ve kalıcı yeşil ürün oluşuyor; yalnız suyla seyreltilen kontrol grubunda bu değişimler görülmüyor. Ayırt edici deney verisi, kontrol grubundan farklı olarak kalıcı ürün ve sıcaklık değişimi oluştuğunu ortaya koyuyor.

1. A Sıcaklığın değişmesi her durumda kimyasal tepkime olduğunu kesinleştirir.
2. B Çözünme gerçekleşen her durumda yeni bir kimyasal tür oluşur.
3. C Kimyasal değişimde yalnız moleküllerin konumu değişir, bağlar aynı kalır.
4. D Bir maddenin yalnız biçiminin küçülmesi kimyasal değişimi kanıtlar.
5. E Kimyasal değişimde atomlar korunur; bağ düzeni değiştiği için başlangıç maddelerinden farklı özellikte ürünler oluşur.

2Na + Cl2 → 2NaCl denkleminde sodyum ve klor formülleri girenleri, sodyum klorür formülü ürünü gösterirken katsayılar oranı koruyor. İkinci doğrulama, formüllerin kimliği, katsayıların oranı gösterdiğini gösteriyor.

1. A Ürünler okun soluna, girenler okun sağına yazılır.
2. B Bir denklemin yazılması için yalnız ürünlerin adını bilmek yeterlidir.
3. C Denklemdeki katsayılar atomların çekirdek yükünü gösterir.
4. D Denklemde katsayı bulunması maddenin formülünü değiştirir.
5. E Tepkime denklemi girenleri ve ürünleri formüllerle gösterir; katsayılar tanecik veya mol oranlarını belirtir.

Açıkta yanan metalin örnek kütlesi artıyor; çevreden alınan oksijen de hesaba katıldığında ürün kütlesi iki girenin toplamına eşit oluyor. Çözümlemedeki temel gözlem, çevreden alınan oksijen hesaba katıldığında toplamın eşit olduğunu doğruluyor.

1. A Ürünlerin toplam kütlesi girenlerden her zaman daha büyüktür.
2. B Açık kapta ölçülen kütle azalması atomların yok olduğunu gösterir.
3. C Tepkimede gaz oluşursa toplam kütle zorunlu olarak azalır.
4. D Kapalı sistemde tepkime boyunca her atom türünün sayısı korunduğu için girenlerin toplam kütlesi ürünlerin toplam kütlesine eşittir.
5. E Kütle yalnız katı ürünlerde korunur, gazlarda korunmaz.

H2O2 → H2O + O2 denklemine 2 katsayısı H2O2 ve H2O önüne yazıldığında hidrojen ve oksijen sayıları korunuyor. Karşılaştırmanın belirleyici sonucu, yalnız katsayılar değiştirilerek hidrojen ve oksijenin eşitlendiğini destekliyor.

1. A Katsayılar kesirli kalmak zorundadır ve sadeleştirilemez.
2. B Denkleştirmede formüllerin alt indisleri değiştirilmez; her elementin iki taraftaki atom sayısı katsayılarla eşitlenir.
3. C Atom sayısı eşit değilse bir element denklemin iki tarafına eklenir.
4. D Denkleştirmede okun yalnız bir tarafına katsayı yazılabilir.
5. E Denklemde toplam molekül sayıları eşitse bütün atomlar da eşittir.

Şeker su içinde görünmez hâle gelse de su buharlaştırılınca aynı şeker kristalleri geri kazanılıyor. Bu bulgu çözünmenin tek başına yeni madde kanıtı olmadığını gösteriyor. Ayırt edici deney verisi, aynı şeker kristallerinin geri kazanıldığını ortaya koyuyor.

1. A Sıcaklığın değişmesi her durumda kimyasal tepkime olduğunu kesinleştirir.
2. B Kimyasal değişimde atomlar korunur; bağ düzeni değiştiği için başlangıç maddelerinden farklı özellikte ürünler oluşur.
3. C Her hâl değişimi yeni bir madde oluşturduğu için kimyasal değişimdir.
4. D Bir maddenin yalnız biçiminin küçülmesi kimyasal değişimi kanıtlar.
5. E Kimyasal değişimde atom türleri yok olur ve bütünüyle yeni atomlar oluşur.

2CO + O2 → 2CO2 denkleminde katsayı yazılmayan O2’nin katsayısı bir kabul ediliyor; oran 2:1:2 biçiminde okunuyor. İkinci doğrulama, yazılmayan katsayının bir kabul edilip oranın 2:1:2 okunduğunu gösteriyor.

1. A Formüldeki alt indis, tepkimedeki mol sayısını belirtir.
2. B Tepkime oku maddelerin aynı kaldığını ve yalnız yer değiştirdiğini anlatır.
3. C Denklemde katsayı bulunması maddenin formülünü değiştirir.
4. D Bir denklemin yazılması için yalnız ürünlerin adını bilmek yeterlidir.
5. E Tepkime denklemi girenleri ve ürünleri formüllerle gösterir; katsayılar tanecik veya mol oranlarını belirtir.

Kapalı poşette iki çözelti karıştırılıp çökelti oluşturuluyor. Poşet açılmadan önce ve sonra tartıldığında kütle aynı kalıyor. Çözümlemedeki temel gözlem, kapalı poşetin tepkime öncesi ve sonrası aynı tartıldığını doğruluyor.

1. A Kapalı sistemde tepkime boyunca her atom türünün sayısı korunduğu için girenlerin toplam kütlesi ürünlerin toplam kütlesine eşittir.
2. B Kütlenin korunumu için her iki tarafta molekül sayısı eşit olmalıdır.
3. C Enerji açığa çıkan tepkimelerde madde tamamen enerjiye dönüşür.
4. D Ürünlerin toplam kütlesi girenlerden her zaman daha büyüktür.
5. E Tepkimede gaz oluşursa toplam kütle zorunlu olarak azalır.

Bir öğrenci H2 + O2 → H2O denklemini H2 + O → H2O yazarak dengelemeye çalışıyor. O2 formülünü değiştirmesi oksijen maddesinin kimliğini bozuyor. Karşılaştırmanın belirleyici sonucu, O2 formülünü değiştirmenin maddenin kimliğini bozduğunu destekliyor.

1. A Denkleştirmede formüllerin alt indisleri değiştirilmez; her elementin iki taraftaki atom sayısı katsayılarla eşitlenir.
2. B Denkleştirmek için bileşiklerin alt indisleri değiştirilebilir.
3. C Yalnız oksijen atomlarını eşitlemek denklemi bütünüyle denkleştirir.
4. D Katsayılar kesirli kalmak zorundadır ve sadeleştirilemez.
5. E Denkleştirmede okun yalnız bir tarafına katsayı yazılabilir.

İki katı karıştırılıp hafifçe ısıtıldığında keskin kokulu gaz çıkıyor ve geride yeni renkli bir katı kalıyor. Birden çok gözlem yeni ürün oluşumunu destekliyor. Ayırt edici deney verisi, gaz çıkışıyla birlikte yeni renkli katı oluştuğunu ortaya koyuyor.

1. A Kimyasal değişimde atomlar korunur; bağ düzeni değiştiği için başlangıç maddelerinden farklı özellikte ürünler oluşur.
2. B Her hâl değişimi yeni bir madde oluşturduğu için kimyasal değişimdir.
3. C Çözünme gerçekleşen her durumda yeni bir kimyasal tür oluşur.
4. D Kimyasal değişimde yalnız moleküllerin konumu değişir, bağlar aynı kalır.
5. E Kimyasal değişimde atom türleri yok olur ve bütünüyle yeni atomlar oluşur.

Tanecik modelinde iki A2 taneciği ile bir B2 taneciğinin iki A2B taneciğine dönüştüğü görülüyor; 2A2 + B2 → 2A2B denklemi modeli simgesel olarak özetliyor. İkinci doğrulama, denklemin tanecik modelindeki dönüşümü simgesel olarak özetlediğini gösteriyor.

1. A Tepkime oku maddelerin aynı kaldığını ve yalnız yer değiştirdiğini anlatır.
2. B Formüldeki alt indis, tepkimedeki mol sayısını belirtir.
3. C Tepkime denklemi girenleri ve ürünleri formüllerle gösterir; katsayılar tanecik veya mol oranlarını belirtir.
4. D Denklemdeki katsayılar atomların çekirdek yükünü gösterir.
5. E Ürünler okun soluna, girenler okun sağına yazılır.