Hidrokarbonlar ve Temel Tepkimeleri — Kümülatif Bölüm 1–5

Metan ile klor UV ışığı altında tepkimeye sokuluyor ve ilk organik ürün belirleniyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl tepkimesinde bir 𝐻 yerini Cl’ye bırakır; 𝐶,𝐶 pi bağına katılma yoktur. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Alkan odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl tepkimesinde bir 𝐻 yerini Cl’ye bırakır; 𝐶,𝐶 pi bağına katılma yoktur.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.
2. B “CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl tepkimesinde bir 𝐻 yerini Cl’ye bırakır; 𝐶,𝐶 pi bağına katılma yoktur.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.
3. C “CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl tepkimesinde bir 𝐻 yerini Cl’ye bırakır; 𝐶,𝐶 pi bağına katılma yoktur.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.
4. D “CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl tepkimesinde bir 𝐻 yerini Cl’ye bırakır; 𝐶,𝐶 pi bağına katılma yoktur.” kanıtı şu yorumu doğrular: Aynı molekül formülüne sahip alkanların tek bir yapısal formülü vardır.
5. E “CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl tepkimesinde bir 𝐻 yerini Cl’ye bırakır; 𝐶,𝐶 pi bağına katılma yoktur.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.

1000 eten monomeri katılma polimerleşmesiyle tek zincire bağlanıyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: nCH2=CH2 → [,CH2,CH2,]n dönüşümünde küçük molekül ayrılmaz; pi bağları yeni 𝐶,𝐶 sigma bağlarına dönüşür. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Alken odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “nCH2=CH2 → [,CH2,CH2,]n dönüşümünde küçük molekül ayrılmaz; pi bağları yeni 𝐶,𝐶 sigma bağlarına dönüşür.” kanıtı şu yorumu doğrular: Polietilen oluşurken etendeki karbon atomları kaybolur.
2. B “nCH2=CH2 → [,CH2,CH2,]n dönüşümünde küçük molekül ayrılmaz; pi bağları yeni 𝐶,𝐶 sigma bağlarına dönüşür.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.
3. C “nCH2=CH2 → [,CH2,CH2,]n dönüşümünde küçük molekül ayrılmaz; pi bağları yeni 𝐶,𝐶 sigma bağlarına dönüşür.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.
4. D “nCH2=CH2 → [,CH2,CH2,]n dönüşümünde küçük molekül ayrılmaz; pi bağları yeni 𝐶,𝐶 sigma bağlarına dönüşür.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.
5. E “nCH2=CH2 → [,CH2,CH2,]n dönüşümünde küçük molekül ayrılmaz; pi bağları yeni 𝐶,𝐶 sigma bağlarına dönüşür.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.

Etan, eten ve etindeki karbon-karbon bağ uzunlukları ölçülüyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Bağlar yaklaşık 1,54 Å, 1,34 Å ve 1,20 Å’dur; bağ mertebesi arttıkça bağ kısalır. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Alkin odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Bağlar yaklaşık 1,54 Å, 1,34 Å ve 1,20 Å’dur; bağ mertebesi arttıkça bağ kısalır.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.
2. B “Bağlar yaklaşık 1,54 Å, 1,34 Å ve 1,20 Å’dur; bağ mertebesi arttıkça bağ kısalır.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.
3. C “Bağlar yaklaşık 1,54 Å, 1,34 Å ve 1,20 Å’dur; bağ mertebesi arttıkça bağ kısalır.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.
4. D “Bağlar yaklaşık 1,54 Å, 1,34 Å ve 1,20 Å’dur; bağ mertebesi arttıkça bağ kısalır.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.
5. E “Bağlar yaklaşık 1,54 Å, 1,34 Å ve 1,20 Å’dur; bağ mertebesi arttıkça bağ kısalır.” kanıtı şu yorumu doğrular: Alkin katılmasında ilk ürün zorunlu olarak alkan olur.

İki Kekulé çizimiyle gerçek benzenin bağ ölçümleri karşılaştırılıyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: Çizimler katkı yapılarıdır; gerçek molekül altı eşit bağ içerdiği için belirli anda üç sabit tek ve üç sabit çift bağdan biri değildir. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Aromatiklik odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “Çizimler katkı yapılarıdır; gerçek molekül altı eşit bağ içerdiği için belirli anda üç sabit tek ve üç sabit çift bağdan biri değildir.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.
2. B “Çizimler katkı yapılarıdır; gerçek molekül altı eşit bağ içerdiği için belirli anda üç sabit tek ve üç sabit çift bağdan biri değildir.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.
3. C “Çizimler katkı yapılarıdır; gerçek molekül altı eşit bağ içerdiği için belirli anda üç sabit tek ve üç sabit çift bağdan biri değildir.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.
4. D “Çizimler katkı yapılarıdır; gerçek molekül altı eşit bağ içerdiği için belirli anda üç sabit tek ve üç sabit çift bağdan biri değildir.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.
5. E “Çizimler katkı yapılarıdır; gerçek molekül altı eşit bağ içerdiği için belirli anda üç sabit tek ve üç sabit çift bağdan biri değildir.” kanıtı şu yorumu doğrular: Benzen halkasındaki pi elektronları yalnız iki karbon arasında yereldir.

Propanın açık yapısında sigma ve pi bağları sayılıyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: CH3,CH2,CH3 yapısında 8 𝐶,𝐻 ve 2 𝐶,𝐶 olmak üzere 10 sigma, 0 pi bağı bulunur. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Alkan odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “CH3,CH2,CH3 yapısında 8 𝐶,𝐻 ve 2 𝐶,𝐶 olmak üzere 10 sigma, 0 pi bağı bulunur.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.
2. B “CH3,CH2,CH3 yapısında 8 𝐶,𝐻 ve 2 𝐶,𝐶 olmak üzere 10 sigma, 0 pi bağı bulunur.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.
3. C “CH3,CH2,CH3 yapısında 8 𝐶,𝐻 ve 2 𝐶,𝐶 olmak üzere 10 sigma, 0 pi bağı bulunur.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.
4. D “CH3,CH2,CH3 yapısında 8 𝐶,𝐻 ve 2 𝐶,𝐶 olmak üzere 10 sigma, 0 pi bağı bulunur.” kanıtı şu yorumu doğrular: Alkanlarda yalnız pi bağları bulunduğu için bağ çevresinde dönme olmaz.
5. E “CH3,CH2,CH3 yapısında 8 𝐶,𝐻 ve 2 𝐶,𝐶 olmak üzere 10 sigma, 0 pi bağı bulunur.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.

cis-2-büten örneği oda sıcaklığında kendiliğinden trans biçime hızla dönüşmüyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: 𝐶=𝐶 çevresinde dönmek pi örtüşmesini bozmayı gerektirir; yüksek enerji engeli geometrik biçimleri ayırır. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Alken odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “𝐶=𝐶 çevresinde dönmek pi örtüşmesini bozmayı gerektirir; yüksek enerji engeli geometrik biçimleri ayırır.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.
2. B “𝐶=𝐶 çevresinde dönmek pi örtüşmesini bozmayı gerektirir; yüksek enerji engeli geometrik biçimleri ayırır.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.
3. C “𝐶=𝐶 çevresinde dönmek pi örtüşmesini bozmayı gerektirir; yüksek enerji engeli geometrik biçimleri ayırır.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.
4. D “𝐶=𝐶 çevresinde dönmek pi örtüşmesini bozmayı gerektirir; yüksek enerji engeli geometrik biçimleri ayırır.” kanıtı şu yorumu doğrular: Çift bağ çevresinde tek bağ kadar serbest dönme vardır.
5. E “𝐶=𝐶 çevresinde dönmek pi örtüşmesini bozmayı gerektirir; yüksek enerji engeli geometrik biçimleri ayırır.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.

2,00 mol etin tam yakılıyor ve CO2 molü belirleniyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: 2C2H2 + 5O2 → 4CO2 + 2H2O olduğundan 2,00 mol etin 4,00 mol CO2 üretir. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Alkin odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “2C2H2 + 5O2 → 4CO2 + 2H2O olduğundan 2,00 mol etin 4,00 mol CO2 üretir.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.
2. B “2C2H2 + 5O2 → 4CO2 + 2H2O olduğundan 2,00 mol etin 4,00 mol CO2 üretir.” kanıtı şu yorumu doğrular: 𝐶≡𝐶 bağ uzunluğu 𝐶,𝐶 tek bağından daha uzundur.
3. C “2C2H2 + 5O2 → 4CO2 + 2H2O olduğundan 2,00 mol etin 4,00 mol CO2 üretir.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.
4. D “2C2H2 + 5O2 → 4CO2 + 2H2O olduğundan 2,00 mol etin 4,00 mol CO2 üretir.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.
5. E “2C2H2 + 5O2 → 4CO2 + 2H2O olduğundan 2,00 mol etin 4,00 mol CO2 üretir.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.

Benzen ile siklohekzanın aynı karbon sayısındaki formülleri ve hidrojenlenmesi inceleniyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: C6H6 + 3H2 → C6H12 toplamı, benzenin siklohekzandan altı hidrojen eksik ve pi sistemli olduğunu gösterir. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Aromatiklik odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “C6H6 + 3H2 → C6H12 toplamı, benzenin siklohekzandan altı hidrojen eksik ve pi sistemli olduğunu gösterir.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.
2. B “C6H6 + 3H2 → C6H12 toplamı, benzenin siklohekzandan altı hidrojen eksik ve pi sistemli olduğunu gösterir.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.
3. C “C6H6 + 3H2 → C6H12 toplamı, benzenin siklohekzandan altı hidrojen eksik ve pi sistemli olduğunu gösterir.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.
4. D “C6H6 + 3H2 → C6H12 toplamı, benzenin siklohekzandan altı hidrojen eksik ve pi sistemli olduğunu gösterir.” kanıtı şu yorumu doğrular: Aromatik kararlılık benzene hiçbir koşulda tepkime vermeme özelliği kazandırır.
5. E “C6H6 + 3H2 → C6H12 toplamı, benzenin siklohekzandan altı hidrojen eksik ve pi sistemli olduğunu gösterir.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.

Heksan ve su 25 °𝐶’de çalkalanıp bekletiliyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: İki faz oluşuyor ve heksanın sudaki çözünürlüğü yaklaşık 9,5 mg L−1 ölçülüyor; apolar iskelet suyla her oranda karışmıyor. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Alkan odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “İki faz oluşuyor ve heksanın sudaki çözünürlüğü yaklaşık 9,5 mg L−1 ölçülüyor; apolar iskelet suyla her oranda karışmıyor.” kanıtı şu yorumu doğrular: Alkan molekülü polar 𝐶,𝐻 bağlarından dolayı suyla her oranda karışır.
2. B “İki faz oluşuyor ve heksanın sudaki çözünürlüğü yaklaşık 9,5 mg L−1 ölçülüyor; apolar iskelet suyla her oranda karışmıyor.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.
3. C “İki faz oluşuyor ve heksanın sudaki çözünürlüğü yaklaşık 9,5 mg L−1 ölçülüyor; apolar iskelet suyla her oranda karışmıyor.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.
4. D “İki faz oluşuyor ve heksanın sudaki çözünürlüğü yaklaşık 9,5 mg L−1 ölçülüyor; apolar iskelet suyla her oranda karışmıyor.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.
5. E “İki faz oluşuyor ve heksanın sudaki çözünürlüğü yaklaşık 9,5 mg L−1 ölçülüyor; apolar iskelet suyla her oranda karışmıyor.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.

Bir mol C3H6 tam yakıldığında gereken O2 ve çıkan CO2 hesaplanıyor. İnceleme kaydındaki belirleyici kanıt şudur: 2C3H6 + 9O2 → 6CO2 + 6H2O gereği 1 mol propen 4,5 mol O2 tüketip 3 mol CO2 verir. Karar verirken yalnız anahtar sözcüğü değil; verilen nicelik, işlem, neden-sonuç veya sınır koşulunu Alken odağıyla birlikte sınamak gerekir.

1. A “2C3H6 + 9O2 → 6CO2 + 6H2O gereği 1 mol propen 4,5 mol O2 tüketip 3 mol CO2 verir.” kanıtı Aromatiklik kavramıyla açıklanır: Benzen tipi aromatik yapıda pi elektronları halkada delokalizedir ve yapı beklenenden yüksek kararlılık gösterir.
2. B “2C3H6 + 9O2 → 6CO2 + 6H2O gereği 1 mol propen 4,5 mol O2 tüketip 3 mol CO2 verir.” kanıtı şu yorumu doğrular: Alkenin tam yanması oksijen tüketmeden gerçekleşir.
3. C “2C3H6 + 9O2 → 6CO2 + 6H2O gereği 1 mol propen 4,5 mol O2 tüketip 3 mol CO2 verir.” kanıtı Alken kavramıyla açıklanır: Alkenler en az bir karbon-karbon çift bağı içerir ve pi bağının açıldığı katılma tepkimeleri verebilir.
4. D “2C3H6 + 9O2 → 6CO2 + 6H2O gereği 1 mol propen 4,5 mol O2 tüketip 3 mol CO2 verir.” kanıtı Alkin kavramıyla açıklanır: Alkinler en az bir karbon-karbon üçlü bağı içerir ve doğrusal bağ çevresinde katılma tepkimelerine girebilir.
5. E “2C3H6 + 9O2 → 6CO2 + 6H2O gereği 1 mol propen 4,5 mol O2 tüketip 3 mol CO2 verir.” kanıtı Alkan kavramıyla açıklanır: Alkanlar yalnız tek karbon-karbon bağı içeren doymuş hidrokarbonlardır ve temel tepkimeleri yanma ile yer değiştirmeyi kapsar.